Sülfat mineralleri

Sülfat mineralleri – Sülfat minerali nedir

sülfat mineralleri, doğal sülfürik asit tuzları. Yaklaşık 200 ayrı sülfat minerali belirlenmiştir, ama bunların çoğu ender rastlanan, yerel minerallerdir. Barit ve selestit gibi bol miktarlarda bulunan sülfat mineralleri metal tuzlarının hazırlanmasında kullanılır. Çoğu sülfat mineralinden gübre ve tuz üretiminde, katışıksız jipsten ise Paris alçısının hazırlanmasında yararlanılır.

Bütün sülfat minerallerinin atom yapısı, birbirinden ayrı, yalıtılmış sülfat (SO42) dörtyüzlülerine dayanır; bunlar, merkezinde bir kükürt atomu, dört köşesinde ise dört oksijen atomu bulunan dörtyüzlü iyonlardır. Bu dörtyüzlü grupları polimer-leşmez ve her grup eksi yüklü tek bir molekül ya da karmaşık özelliği gösterir. Bu nedenle sülfatlar, zincir, halka, yaprak ya da örgü biçiminde bağlanan silikatlardan ve boratlardan farklıdır.

Bilinen başlıca dört tür sülfat minerali vardır: Önceden var olan sülfür cevherlerinin yükseltgenme ürünleri, evaporit çökel-leri, çevrim halindeki çökeltilerde bulunanlar ve sıcak su ya da yanardağ gazlarının etkisiyle oluşan çökellerde yer alanlar. Pek çok sülfat minerali önceden var olan birincil sülfür kaynaklarında ya da bu tür kaynakların yakınlarında, demir, kobalt, nikel, çinko ve bakırın alkali hidratları halinde bulunur. Sülfür mineralleri, ufalanmanın ve dolanan suların etkisiyle yükseltgenebilir ve bunun sonucunda sülfür iyonu sülfata, metal iyonu ise daha yüksek değerlikli bir biçime dönüşebilir. Bu tür yükseltgenme ürünü sülfat yataklarına özellikle çöllük bölgelerde (örn. Şili’deki Chuauicamata) rastlanır; buralarda parlak renkli, alkali bakır ve demir III sülfat yığışımları göze çarpar. Yükseltgen-me süreçleri sonucunda ortaya çıkan sülfat anyonları kalsiyum karbonatlı kayaçlarla da tepkimeye girerek jips (CaSÖ4-2H2Ö) oluşturabilir. Birincil sülfürlerin yükseltgenmesiyle oluşan başlıca sülfat mineralleri, antlerit, broşantit, kalkantit, anglezit ve plumbojarosittir.

Çözünür alkali ve alkali toprak sülfatlar, sülfat bakımından zengin salamuraların ve kapanlarda toplanmış tuzlu deniz suyu çözeltilerinin buharlaşması sonucunda kristalleşir. Bu tür salamuralar ekonomik bakımdan önemli sülfat, halojenür ve borat mineralleri çökelleri oluşturabilir. Örneğin,

ADC’de Stassfurt’ta ve ABD’nin güneybatısındaki kalın yataklar bu tür çökellerdir. Pek çok sülfat minerali birden çok metalin tuzudur; örneğin polihalit, potasyum, kalsiyum ve magnezyum sülfatlarının bir karışımıdır.

Evaporit çökellerinde yaygın olan başlıca sülfat mineralleri, anhidrit, jips, tenardit, epsomit, glauberit, kainit, kizerit, mirabilit ve polihalittir.

Sülfat anyonlarını taşıyan yeraltı suları çamurlar, killer ve kireçtaşları içindeki kalsiyum iyonlarıyla tepkimeye girerek jips yataklarının oluşmasına yol açabilir. Albatr (sumermeri) ve Paris alçısı bu tür kütlesel malzemelerdir. Bu yataklar derinlere gömülür ya da ısı ve basınç etkisiyle başkalaşıma uğrarsa, jipsin su kaybetmesiyle anhidrit oluşabilir.

Çok sayıdaki sülfat minerali, özellikle de basit olanları, volkanik gazlarla bağıntılı sıcak sulu çözeltilerden türeyebilir. Bu yolla oluşan başlıca sülfatlar anhidrit, barit ve selestittir.

sülfatlama, kimyada, sülfürik asit tuzlan ve esterlerinin hazırlanmasında yararlanılan yöntemlerin ortak adı. Esterler çoğunlukla bir alkolün sülfürik asit, kükürt trioksit, klorosülfürik asit ya da sülfamik asitle tepkimeye girmesi yoluyla elde edilir. Sülfatlanma terimi ise, çeşitli malzemelerde bozulmalara yol açan etki için kullanılır. Örneğin, heykellerin üzerindeki istenmeyen

katmanlar, havadaki oksitlerin ya da kükürdün taşm bileşimindeki kalsiyum minerallerine etkisi sonucunda oluşur, Kurşunlu-asitli pillerin levhaları üzerinde kristal yapılı kurşun sülfatın birikmesi de bir tür sülfatlan-madır.

Yorum yazın