Propergol Nedir

Propergol Nedir

Füzelerin çalıştırılmasında kullanılan yakıtları belirten terim. Propergoller, sıvı, katı ve karma propergoller olarak sınıflandırılırlar.

SIVI PROPERGOLLER

Sıvı propergoller ilk olarak 1895’te kullanıldı. Bunu, benzin ve azot peroksidi bileştirerek 1 000 newton düzeyinde itişler elde eden Perulu mühendis Pedro Paulet başarmıştır. 1914’ten sonra, Rus Tsiolkovski sıvı oksijen-sıvı hidrojenden oluşmuş, günümüzde uzay fırlatıaları için kullanılan ve diergd adını alan bir proper-golün kullanılmasını önerdi. Katı pro-pergollerin bulunması çok daha eskidir. Bunu, Araplar gerçekleştirmiş ve Avrupa’ya XIII. yy’da gelmiştir. İlk karma propergolleriyse, İkinci Dünya savaşı sırasmda Almanlar hazırlamışlardır. Uzay araştırmalarının gelişmesi özellikle, Rusların ilk yapay uydu olan Sputnik I’i fırlattıkları yıl olan 1957’den sonra, propergollerin hızla gelişmesine yol açtı.

Sıvı propergoller, monergoller ve di-ergoller olarak sınıflandırılırlar. Monergoller, sıvı bir maddeden ya da sıvı maddelerin karışımından oluşmuşlardır ve hem yakıcı (yükseltgen etken) hem de yakıt (indirgen etken) görevi yapabilirler. Bunların arasında.
sözgelimi, nitrometan, oksijenli su ve etilen oksit sayılabilir. Bu maddelerin, itme için gerekli enerjiyi sağlayan ayrışması, ya basıncın artırılmasıyla (nitrometan için 30 bar) ya da bir katalizör aracılığıyla sağlanır (oksijenli su için sodyum ya da kalsiyum permanganat). En sık kullanılan sıvı propergoller diergollerdir. Ayrı depolarda saklanan ve karışımı ısı verici bir tepkimeye yol açan biri yükseltgen, öteki indirgen iki ergolden oluşmuşlardır. Satürn V füzesi, propergol olarak ilk katlarda sıvı oksijen ve kerozen, üst katlardaysa sıvı oksijen ve hidrojen kullanır.

KATI PROPERGOLLER VE KARMA PROPERGOLLER

KATI PROPERGOLLER
Sıvıpropergol-lerinkinden daha zayıf özgül itmelere neden olurlar (saniye cinsinden belirtilen özgül itme 1 kg yakıt tüketiminin 9,81 N’hık bir itiş sağladığı süredir; bu, özgül tüketimin tersidir). Katı propergollerin başlıca yaran, depolanma kolaylığı ve kararlılıklarıdır. En çok kullanılan katı propergollerin, yıldız biçiminde bir merkezsel oyuğu vardır. Yanma içten dışa doğru yayılır. Katı propergoller, sözgelimi amonyum ve alüminyum perklorat gibi, en az iki maddenin karışımından oluşurlar. Homojen katı propergoller tek bir maddeden yapılırlar (örneğin nitroselüloz ya da nitrogliserin). Katı propergollii iticiler, çoğunlukla askeri amaçlarla kullanılırlar.
KARMA PROPERGOLLER
Litergoı diye de adlandırılan bu propergoller katı bir yakıt ve bir depoda saklanarak yakıt içine şırınga edilen sıvı ya da gaz yakıcı bir maddeden oluşurlar Propergollerin üretiminde ve depolanmasında son derece dikkatli davran mak gerekir. Üretim atölyeleri birbirlerinden uzakta bulunurlar ve olas bir patlama ya da yangının yayılma sun önlemek amacıyla beton duvarlarla korunurlar.

Depolama binaları yanmayan gereçlerden yapılır. Yangına karşı güvenlik, bir duman ya da sıcaklığın olağan dışı artışı halinde otomatik söndürme kafalarını harekete geçiren bulucularla sağlanır. Görevliler, özerk bir havalandırma sistemiyle donatılımı ve büyük olasılıkla yanmaz, özel elbiseler giydikten sonra tehlikeli bölge ye girerler. Uzay aygıtlarının fırlatılması öncesi işlemler sırasında, fırlatıcı depoları propergolle doldurulurken büyük önlemlerin alınması gere kir. Bu doldurma saatler boyu süre bilir. İşlem sona erdiğinde, görevliler bölgeden uzaklaştırılır ve son dene timler yapılır.

Yorum yazın