Petrolün Rafine Edilmesi

Petrolün Rafine Edilmesi

Petrolün kuyudan sürekli olarak akmaya başlamasıyla delme işlemi sona erer. Pompalama ya da yeraltındaki basınç petrolü sürekli biçimde yeryüzüne çıkarmaktadır. Ancak ham petrolün satışa sunulmasından önce temizlenmesi ve arıtılması gereklidir.
Petrol kuyudan çıkarıldığında saf değildir. Bu demektir ki, petrolü yeraltından çıktığı gibi yakmak istersek, iyi sonuç elde edemeyiz. Yeryüzüne çıkan doğal gaz çoğu kez toz, sülfür ve su içerir. Doğal gaz yeraltından çıkarıldıktan sonra önce temizleme bölümüne, daha sonra da içindeki bütan, propan, doğal benzin ve öteki değerli maddelerin ayrılacağı işlenme merkezine yollanır,.
Topraktan çıkarılan ham petrol değişik özellikler gösterir. Bazı petrol çeşitlerinin kalın ve koyu yeşil renkli olmalarına karşın, bazılarının ince ve berrak olduğu görülür. Ancak ham petrol de, doğal gazda olduğu gibi, tümüyle hidrojen ve karbon bileşiminden oluşmuştur.

Ham petrolün yapısındaki bu iki değişik maddenin çeşitli birleşimlerinden pek çok değişik madde elde edilebilir. Ham petrolün arıtılma işlemi bu değişik maddeleri birbirinden ayırır.

örneğin, bir varil ham petrol ardıldığı zaman uçak yakıtı, kamyon ve arabaların kullandığı benzin, kalorifer yakıtı, makinelerin rahat çalışmalarını sağlamakta kullanılan makine yağları ve yol yapımında kullanılan asfalt gibi değişik ürünler ortaya çıkar.
Petrol “arıtım kulesi” adı verilen yüksek bir yapıda arıtılır. Bu kule 50-100 m. yüksekliğinde, birbirine geçmiş borular ve çeşitli yüksekliklerdeki platformlardan oluşur. Ham petrol kuleye yollanmadan önce 380 dereceye kadar ısıtılan bir fırından geçirilir. Isıtılan ham petrol arıtım kulesine alttan girer ve kuleye pompalanan buhar ile yüksek ısı, petrolün buharlaşmasına ya da küçük damlacıklar haline gelmesine neden olur. Buhar yükseldikçe, çeşitli yüksekliklerde belirli ürünler sıvı hale dönüşür. Benzin ve gazyağı gibi hafif petrol ürünleri kulenin tepesine yakın bir yerde, ısıtma ve makine yağları ise kulenin daha aşağı bölümlerinde yoğunlaşırlar. En altta da asfalt gibi yoğunluğu ötekilere oranla daha çok olan maddeler toplanır.
Çeşitli ürünler yoğunlaştıkça kaplar içinde toplanırlar. Bu kaplara bağlı borular yoğunlaşan maddeleri başka bir yere taşıyarak yoğunlaşacak yeni ürünlere yer açarlar. Geceleyin bir arıtım alanının yakınından geçecek olursanız, kulenin tepesinden bir alev çıktığını görürsünüz. Bunlar yoğunlaşmayan gazlardır, arıtım kulesinden çıkarken yakılırlar.

Petrol endüstrisi doğduğunda otomobil henüz ortada yoktu. Arıtımevlerinden daha çok lambalar için gazyağı ve makineler için makine yağı sağlanıyordu. Benzinle işleyen otomobiller çoğalmaya başladıkça, petrolü arıtarak benzin elde etme yoluna gidildi. Arıtım işlemlerinin başladığı ilk yıllarda elde edilen benzin miktarı çok düşüktü. Daha sonraları, 1913 yılında William Burton adında bir bilim adamı, ağır petrolün yüksek basınç ve ısıyla işlenmesi halinde daha çok benzin elde edilebileceğini buldu. Günümüzde de kullanımı sürdürülen bu yönteme “termik ayırım” denir. Günümüz petrol endüstrisinin kullandığı “katalizel ayırma” yöntemiyle de, başka hidrokarbonlardan benzin elde edilmektedir. Ayrıca, hidrokarbonlar kimyasal maddeler kullanarak da benzine dönüştürülebilmektedir.

Ayırımda fuel oil gibi ağır hidrokarbonlar benzin gibi hafif maddelere dönüştürülür. Bununla birlikte, doğal gaz gibi hafif hidrokarbonlar, benzin elde etmek için, yüksek basınç ve ısı altında sıkıştırılırlar. Bu işleme polimerizasyon denir.
A.B.D.’de 270’i aşkın arıtımevi bulunmaktadır. Küçük olanları günde 150 varil petrolü işleyebilirler; büyüklerin işledikleri petrol ise günde yarım milyon varili aşar. Pek çok arıtımevi petrol çıkarılan kuyuların yakınında kurulmuştur, örneğin, A.B.D.’nin petrol bölgesi olan Texas’ta yüzlercesi vardır.

Ayrıca ülkemizin ilk ve en eski arıtımevi olan Batman arıtımevinde de yılda 1.1 milyon ton ham petrol işlenmektedir.
Bazı ham petrol türlerinin içinde çok miktarda kükürt bulunmaktadır. Bu tür petrole “ekşi petrol” de denir. Petrol işletmeleri, yandığı zaman aşırı hava kirliliği yaratacak kükürtlü ham petrolü “tatlılaştırırlar”, yani arıtma sırasında kükürdü ham petrolün içinden çıkarırlar. Doğal gaz ise temiz bir yakıttır. Bu nedenle kükürtten arıtılması gibi bir işleme gerek yoktur.

Yorum yazın