Nitrolu

NİTROLU sıf. (nitro1 dan nitrolu). Kim. Bileşiminde tek değerli NO2 kökü bulunan bileşikler için kullanılır. [| Nitrolama işleminden geçiıilmiş maddeler için kullanılır.

— Piroteknik. Nitrolu patlayıcı madde, ya bir nitrat esterinden (nitrogliserin) veya nitrolanmış bir karbür (tolit), fenol (pikrik asit) veya amin (heksojen) türevinden meydana gelen patlayıcı madde.

— ANSİKL. Kim. Nitrolu türevler. Bu terim, genel formülü R—NOa olan bileşikler için kullanılır; burada R bir hidrokarbon köküdür. Bu bileşiklerde azot atomu doğrudan doğruya kaıbon atomuna bağlanmıştır. Nitrolu türevler nitröz esterlerin R—O—NO izomerleridir.

Nitrolu türevleri alifatik seriden saymak güçtür; aromatik seride çok önemli bir sınıfı meydana getiren bu maddeler ya doğrudan doğruya kullanmak üzere üretilir veya çoğu zaman başka maddelerin hazırlanmasında ara ürün olarak kullanılır. A-romatik hidrokarbonlar, derişik sülfürik ve nitrik asit karışımıyle nitrolanır. Birbirlerine göre meta durumunda olan bir, iki veya en fazla üç NO2 grubu ornatılabilir. Fenollerin nitrolanması çok daha kolaydır. Aminlerin nitrolanmasmda, NH2 grubunun aset amit (asetanilit) haline dönüştürülerek yükseltgenmeye karşı korunması gerekir.

Bu üç durumda da, ilk NO2 grubu, alkil veya fenol veyahut amin grubuna göre orto ve para konumunda yer alır. Oysa asitler ve sülfonlu türevler meta konumunda nit-rolanır. Naftalin ise doğrudan doğruya a’da nitrolanır.

Bazı nitrolu türevler (pikrik asit, dinitro-naftol) boyarmadde olarak kullanılır. Birkaç kere nitrolanmış türevler (di ve trinit-rotoluen, pikrik asit) patlayıcı niteliktedir. Nitrolu türevlerin indirgenmesiyle bir seri madde elde edilir. Etkin madenler asit ortamda, NO2 grubunu NH2 amino kökü haline dönüştürür. Bu tepkime arilamin üretiminin temelidir.

Nötür ortamda (amonyak tuzu) çinko, kolayca paraaminofenollere OH—Ce H<—NH2 dönüşebilen CeHs—NH—OH tipi hidroksi-laminler verir. Alkali ortamda, peşpeşe azoksik CeHs— N(0)=N—CeHs, azo bileşiği CeHs—N=N— C5H5, hidrazoik CeHs—NH—NH—CeHs elde edilir. Hidrazoik, asit ortamda, benzidin serisinden diaminlere dönüşür: NH2—CeH*—CeHt—NHa. Bu maddelerin büyük bir kısmı boyarmadde sanayiinde kullanılır. RıC(R)H—NO2 tipi nitrolu alifatik türevler, alkalilerde, sarı renkli RıC(R) = NOONa tuzları şeklinde çözünür; alkali ortamda aldehit ve ketonlarla birleşerek nit-ıolu alkolleri verirler. (L)

Yorum yazın