Nitrogliserin nedir

NİTROGLİSERİN i. (fr. nitroglycérine). Gliserin’in C2H5 (0N02)a formülündeki tri-nitrat esteri.

— ANSİKL. 1847’de A. Sobrero tarafmdan keşfedilen nitrogliserin, daha ilk anda güçlü patlayıcı özellikleriyle dikkati çekti; ancak darbelere karşı çok hassas olduğu için üretimi uzun süre tehlikeli kabul edildi. Mümkün olduğu kadar suyu giderilmiş gliserin üzerine derişik sülfürik ve nitrik asit karışımının etkimesiyle elde edilir; esterleşme oda sıcaklığında kolayca meydana gelir ve önemli miktarda ısı açığa çıktığı için tepkime halindeki maddelerin soğutulması gerekir. Nobel’in yaptığı ilk üretim cihazı XIX. yy.m başlarında İngiltere’de sir F. Nathan ve Rintoul tarafından büyük ölçüde geliştirildi; yeni pekliyle bu cihaz, kurşundan yapılmış ve içinde soğuk su dolaşan sarmal borularla donatılmış bir nitrolayıcı – ayırıcı ile içindeki sıvının basınçlı hava ile çalkalanması için üzerine delikler açılmış bir borudan meydana geliyordu. Nitrolamadan (esterleşmeden) sonra nitrogliserin başka bir kaba aktanlır, arta kalan asit de sifon sistemiyle alınır. Nitrogliserin, önce karbonatlı su ile daha sonra saf su ile yıkanır ve tuz üzerinde kurutulur.

1923’te Schmid’in bulduğu ilk sürekli üretim metodunu, 1938’de, tamamen paslanmaz çelikten yapılmış cihazların kullanıldığı Mario Biazzi’nin metodu takip etti; bu sistemde cihazlar, otomatik ayar tertibatları ve çeşitli emniyet tertibatlanyle donatılmıştı ve kısa süre içinde Biazze metodu bütün eski metotların yerini aldı.

Nitrolama atelyelerinde cihazlar, altında birkaç metre küplük bir su teknesi bulunan rahara yerleştirilir. Bir tehlike anında nitrolayıcmm içindeki sıvı derhal bu su dolu tekneye boşaltılır.
Çok saf haldeyken renksiz olan nitrogliserin, normalde uçuk san renktediı; 1,60 yoğunluğunda, şurup kıvamında bir sıvıdır; 13°C’ta donar, fakat kolayca aşırı ergimiş halde kalır. Nitrogliserin bütün dünyada, diğerlerine oranla en fazla üretilen patlayıcı maddedir. 1880 Yıllannda, tünel açma işlerinde olduğu gibi tek başına kullanılıyordu; fakat bugün maden ocağı çalışmalarında yalnız dinamit* şeklinde kullanılır. Nitrogliserin birçok dumansız barutun bileşimine girer (balistit, SD barutu, kordit v.b.). Tedavide, trinitrin adı altında kalp hastalıklanna karşı kullanılır. Buhar basıncı çok düşük olmasına rağmen nitrogliserin şiddetli baş ağrıları yapar; bununla birlikte organizma, nitrogliserine a-lışabilir. (L)

Yorum yazın