Nitratlaşma

NİTRATLAŞMA i. (nitratlamak > nitrat-laşmak’tan nitratlaş-ma). Biyol. ve Kim. Organik maddelerin nitrat haline dönüşmesi. (Bk. ANSİKL.) |J Nitröz asidin veya nitrit-lerin, nitrik asit veya nitrat haline dönüşmesi. (Bu dönüşüm, bir bakteri [nitrat bakterisi] yardımıyle toprakta kendiliğinden meydana gelir ve bitkinin azotlu temel besini olan nitratların oluşumuna yol açar.)

— ANSİKL. Nitratlaşma olayı uzun zamandan beri bilinmektedir; gerçekten de daha 1777’de yayımlanan ve güherçilenin elde edilmesi için en uygun şartları açıklayan bildirilere rastlanmıştır.

1884’te, T. Schlesing ve A. Müntz, lağım sularında yaptıkları incelemelerle olayın biyolojik yönünü ortaya koydular, ayrıca nitratlaşmanın mikroorganizmaların hayat şartlarına uymayan şartlarda meydana gelemeyeceğini gösterdiler.

S. Vinogradski, nitrat dönüşümünün, her biri özel bir mikrop türünün etkisiyle iki basamakta meydana geldiğini ispatladı. Nitrolaşma veya birinci basamak, amonyak azotunun nitröz asidine dönüşmesidir; dönüşme nitröz maya veya nitrosomanas etkisiyle olur. Nitratlaşma veya ikinci basamak, nitröz asidin nitrik aside dönüştüğü yükseltgenmedir. Bu kısımda etkili olan nitroorganizmaya «nitrobakter» veya «nitrat bakterisi» denir.

Amonyak azotundan nitrata geçebilmek i-çin, adı geçen iki organizmanın da bulunması gerekir. Tarım için çok önemli olan bu iki organizmanın ortak etkileri, azotun bitkiler tarafından özümlenmesini sağlar. Tepkimelerin meydana gelmesi birçok etkene bağlıdır: dönüşebilir azotlu bir bileşiğin bulunması, oksijen, nem, ortamın tepkimesi, sıcaklık.

Genellikle bitkisel kaynaklı organik maddeler, hayvansal kaynaklı organik maddelerden daha zor amonyaklaşır; toprağa a-monyaklı gübre katılınca nitratlaşma daha kolay meydana gelir. Olay, havada üre-yebilen mikropların yardımıyle gerçekleştiği için ortamda mutlaka oksijen bulunmalıdır. Su baskınına uğramış veya işlenmemiş topraklara oksijen giremiyeceği için denitrifikasyonla karşı karşıya kalınır. Nem çok fazla olunca da ters etki yapar. Toprak tepkimesinin en iyi şartı ise, PH’ın 7 ile 8 arasında olmasıdır. En elverişli sıcaklıklar da bölgelere göre değişir (bu durum tepkimeleri yapan mikropların iklime uyabildiklerini gösterir): ılıman bölgelerde en elverişli sıcaklık 25° ile 30° C, tropikal bölgelerde 35° – 37° C arasında değişir; soğuk bölgelerde ise 10° C’a kadar düşer. En elverişli şartların birarada bulunduğu durumlarda, nitratlaşma hızla meydana gelir. İyi havalandırılan, yeterince nemlendirilmiş, sıcaklığı 20° C civarında olan toprak, amonyum sülfatla gübrelendikten sonra günde hektar başına, 50 sm kalınlığında

1 750 kg nitrat verebilir; humuslu topraklarda bu rakam 3 250 kg’a kadar çıkabilir. (L)

Yorum yazın