Nikel nedir – Nikel hakkında bilgiler

NİKEL i. (aim. Kupfer, bakır ve Nickel, habis ruh > KupfernickeVden İsveççe nic-

kel). Kını. Demirle benzerlikler gösteren, kırık yüzeyleri lif görünümünde, parlak beyaz maden. (Bk. ANSİKL.) || Raney nikeli, hidrojenleyici katalizlerde temas kütlesi olarak çok sık kullanılan gözenekli nikel. (Bu katalizörü elde etmek için, nikelin a-lüminyum veya silisyumlu bir alaşımı sodyum hidroksitle işlemden geçirilir. Sodyum hidroksit, alüminyum veya silisyum üzerine etki ederek bir alüminat veya bir silikat verir. Bu alüminat veya silikat eriyince de geriye gözenekli nikel kalır.)

— Metalürji. Bk. ANSİKL. || Nikel kaplama, bir elektroliz banyosunda veya bir kimyasal banyoda, madenî bir parçanın yüzeyini ince bir nikel tabakasıyle kaplama. (Eşanl. N1KELAJ.) [Bk. ANSİKL.] || Bu işlemin sonucu.

— Para. A.B.D.’de kullanılan ve bugün ba-kır-nikel karışımından basılan S sentlik para.

— ANSİKL. Kim. Nikel, atom numarası 28, atom ağırlığı Ni=58, 69 olan kimyasal e-lementtir.

Yoğunluğu 8,8 olan, 1 455° G’ta eriyen ve

3 075° C’ta kaynayan beyaz bir katıdır. Soğukta ferromagnetik olan nikel, 370° C’ta özelliğini kaybeder. Tel ve levha haline getirilebilir, kullanılan madenler içinde en sertidir.

Soğukta oksitlenmez, fakat akkor derecede, klor, kükürt ve arsenikle birleşir; sülfürik ve hidroklorik asitlerde erir. Hidrojenin nikel oksit üzerine etkimesiyle elde edilen indirgenmiş nikel, önemli bir hidrojenleme katalizörüdür.

Nikel bileşikleri. Nikel nitratın veya karbonatın kavrulmasıyle elde edilen nikel II oksit NiO, yeşilimsi gri renkte, buna tekabül eden nikel hidroksit Ni(OH)2, elma yeşili rengindedir. Nikel III oksitin Nİ2O3 var olup olmadığı tartışma konusudur; belki de, nikel II oksit ile peroksit’in NİO2 böyle bir karışımı vardır. Nİ3O4 oksidi, oksijenin nikel üzerine etkimesiyle elde edilir.

Nikel, tuzlarında iki değerlidir. Nikel klo-rür NİCI2, klorun akkor derecedeki nikel üzerine etkilemesiyle elde edilir ve hidratlı yeşil billûrlar verir. Siyah renkli nikel sülfür NiS, tabiî halde bulunur (millerit). Nikel sülfat NİSO4, yedi mol su alarak orto-rombik prizmalar halinde billûrlaşır. Nikel tuzları, özellikle amonyakla, çok sayıda karmaşık bileşikler verir.

Susuz nikel tuzları sarı, çözeltileri ise yeşil renktedir. Bu çözeltiler, potasyum hidroksitle yeşil, alkali sülfürlerle de siyah bir çökelti verir.

— Metalürji. Maden olarak bilinmemekle beraber, Nikel Eskiçağdan beri diğer madenlerle alaşım halinde kullanılmıştır; İsveç’te A.F. Cronstedt tarafından keşfedilmesi de 1751 tarihine rastlar. Yüzyıllardan

– beri Çin’de (Yun-nan bölgesi), sonra Almanya, İngiltere ve İskandinavya’da yapılan ve işlenen birçok alaşımda (fakfon, yeni gümüş, mayşor) nikel bulunur. XIX. yy.ın ortasında birçok ülkede, bakır-nikel alaşımından para basılıyordu. 1870’e doğru, Kaledonya’daki nikel cevherinin fran-sız Farnier ve Heurteau tarafmdan bulunması ve işletilmesiyle, modern nikel metalürjisi başlamış oldu, önce Avrupa’da, sonra da Yeni Kaledonya’daki maden ocaklarının >akınıtıda, nikel cevherleri işlenerek maden elde edildi. 1885’e doğru Sudbury bölgesindeki nikel yataklarının bulunması, Kanada’yı dünyanın en büyük üreticisi haline getirdi (dünya üretiminin yaklaşık o-larak yarısı). Diğer üretici devletler, S.S.C.
B., Yeni Kaledonya, Küba ve A.B.D.’dir. 1966’da 400 000 tonu aşan dünya nikel ü-retiminin büyük kısmı 1970’te Kanada tarafından sağlanıyor (220 000 ton), onu S.S.C.B. (80 000 ton) ve Yeni Kaledonya (65 000 ton) çok geriden takip ediyordu. (Bk. EK CtTm

• Cevherler. Nikel, yer kabuğunda az miktarda bulunur: göktaşlarında ya saf olarak veya demirle alaşım halinde nikele rastlanır (bazı göktaşlarında yüzde 30’a kadar nikel vardır). Sanayide işletilen nikel cevherleri şunlardır: hidratlı magnezyum ve nikel silikat olan (ortalama yüzde 6 nikel) garnie-rit, Yeni Kaledonya’da bol miktarda bulunur; karmaşık demir, nikel ve bakır mag-netik sülfürü olan (yaklaşık olarak yüzde

3 nikel) nikelli piritler veya pirotinler, dünyanın en önemli nikel yataklarını meydana getirir ve özellikle Kanada’da işletilir. Nikelin, bunlardan başka daha pek çok cevheri vardır; bu cevherlerin meydana getirdiği önemsiz yataklar, eskiden yalnız Avrupa’da (İsveç, Cornouailles, Merkezi Alp’ler v.b.) işletilirdi.

• Elde edilişi. Yüzdürme, kısmî kavurma ve ergitme safhalarını kapsayan zenginleştirme işleminden sonra, cevherler nikel oksit haline dönüştürülür; nikel elde etmek için de nikel oksite indiıgemek yeterlidir. En çok kükürtlü cevherlere (pirotinler) uygulanan Orford metodu, 1 100° C’ta, sodyum sülfür içinde bakır sülfürün çok miktarda, buna karşılık aynı şartlar altında nikel sülfürün az miktarda çözünmesi özelliğine dayanır. Erimiş bu üç sülfür karışımı soğumaya bırakıldığı zaman, bakır, sodyum ve nikel sülfürlerin özgül ağırlıklarının farklı olması yüzünden, bir kal ayrışması meydana getirir. Nikel sülfür çok yüksek sıcaklıkta kavrulur, elde edilea nikel oksit kömürle indirgenir. Ayrılan nikel, çoğu zaman elektrolizle arıtılır.

Garnierit’in işlenmesi için, ufalama, öğütme ve yüzdürme işlemlerinden sonra, cevher kavrularak kütle halinde toplanır. Bunun için iki usul uygulanır: ya hazneli fırın içinde cevher, alçıtaşı, kireçtaşı ve kömür kanşımıyle ergitilerek sülfürlü bir külçe elde edilir veya arklı elektrik fırınında ergitilen cevherin karbonla indirgenmesi sonucu nikelli bir dökme demir elde edilir. Bu dökme demir doğrudan doğruya piyasaya çıkarılabilir veya bir sülfür külçesine katılarak konvertisörde işlenir, bu işlem, demirin yükseltgenerek ayrılmasını ve yerine silisin girmesini sağlar. En son arıtma işlemi için, ya saf olmayan nikel anotlarla elektroliz yapılır, ya odun kömürüyle indirgenir veya nikel, nikel tetrakarbonil gazı halinde buharlaştırılarak kobaltsız saf nikel elde etmek için ayrıştırılır (Mond u-sulü).

• Kullanma alanları. Saf nikel, kimyasal etkenlerin çoğuna dayanıklı olduğu ve bu yüzden atmosferin aşındırıcı etkisi karşısında parlaklığını kaybetmediği için çok kullanılır. Çelik parçaların, bakır alaşımlı ve alüminyum alaşımlı parçaların kaplanmasında elektrolitik çökelti halinde kullanılır; bu nikel çökeltisi, krom kaplamadan önce astar tabaka olarak da işe yarar. Fa

• Türkiye’de bulunan nikel yatakları zengin olmadığı için işletilmemektedir. Ankara (Keskin), Bursa (Merkez ve Orhaneli), Çanakkale (Biga, Bayramiç), Balıkesir, Bilecik (Bozüyük), Çankırı (İlgaz), Çoruh (Hopa) ve Sivas’ta (Divriği, İmranlı) nikel madeni bulunmaktadır. (LM)

Yorum yazın