Güherçile Nedir

Güherçile Nedir

GÜHERÇİLE i. (fars. güherçile). Kim. Potasyum nitratın yaygın adı. (hİnt güherçilesİ de denir.) [Bk. ansîkl.] || Güherçile yatağı. Bk. ansîkl. || Ayrışma güherçilesi, çözelti halindeki sodyum nitrat ve potasyum klorür karışımının çifte ayrışması sonunda elde edilen potasyum nitrat. || Çiçeklenme güherçilesi, nemli duvarlar üzerinde meydana gelen kalsiyum nitrat. || Kar güherçile, çok küçük beyaz billûrlar halindeki saf güherçile. || Şili güherçilesi, tabiî sodyum nitrat.
— Eczc. Bk. Potasyum nİtrat.
— ansîkl. Kim. Güherçile (potasyum nitrat, KNOs) tabiatta, özellikle Hindistan ve Mısır’da bulunur. Toprakta mayaların etkisiyle oluşur. (Bk. nİtratlama.) Eskiden güherçile, mahzen duvarlarından, eski alçılardan ve güherçile ocaklarından çıkarılırdı. Günümüzde, şili güherçilesinin sulu çözeltisi potasyum klorürle kaynatılarak ayrıştırılır. Meydana gelen deniz tuzu sıcakta çökelir. Çözünürlüğü daha fazla olan ve çözelti halinde kalan potasyum nitrat soğuma sonucu billûrlaşır.
Güherçile, oyuk yüzeyli prizma biçimi billûrlar, bazen de havadan etkilenmeyen, tadı acı, susuz, romboedrik billûrlar halinde bulunur. Alkolde çözünmeyen bu tuz suda çok kolay çözünür. Çözünürlüğü sıcaklıkla artar. 340°C*ta erir; donuk ve lifli bir kütle halinde katılaşır (billûrlu mineral). Güherçile yüksek sıcaklıklarda ısıtılırsa nitrit, sonra pzot, oksijen ve potasyum oksit vererek ayrışır.
Barut ve patlayıcı madde yapımında oksitleyici olarak kullanılır. Metalürjide, karbonlu ve kükürtlü artıkların yakılmasında, madenlerin oksitlenmesinde, tütünün yanıcı hale gelmesinde, etlerin konserve edilmesinde ve tarımda gübre olarak kullanılır.
Şili güherçilesi NaNOs, Şili ve Peru’da, deniz tuzuyle karışmış büyük tabakalar halinde bulunur. Maliyeti düşük olduğundan, gübre olarak ve sanayide nitrik asit üretiminde kullanmak için adî güherçileye tercih edilir. Kolaylıkla nem kaptığı için havaî fişeklerin yapımında pek kullanılmaz.
• Güherçile yatağı. Toprakta bulunan nitratlar iki şeküde meydana gelir: havadaki elektrik yükünün etkisiyle doğrudan doğruya birleşeıi oksijen ve azotun meydana getirdiği nitritlerin yağmur sularıyle sürüklenmesi veya çeşitli mikroorganizmaların etkisiyle
organik azotun, amonyaklı azot, nitröz azotu ve nitrik azot dönüşmesi. Bu nedenle, bileşiminde kum bulunan geçirimli bir toprağın, alkali bazlarla organik azota, sıcaklığa ve belli miktarda ışığa ihtiyacı vardır. Bu şartlar sağlanmayacak olursa, nitratlar başka organizmaların etkisiyle ayrışabilir, hattâ serbest azota dönüşebilir. Tabiî güherçile yataklarının en önemlüeri Şili’de bulunur; eski mezarlık kalıntılarından meydana gelen küçük tepelerde, organik maddelerin bozunmasından oluşan nitrat yatakları vardır. Bu nitratlaşma, yılın büyük bir kısmında kuraklığın hüküm sürmesi, gündüzlerin sıcak, gecelerin ise serin geçmesinden ileri gelir. Bu iklim şartları buharlaşmayı kolaylaştırarak, güherçilenin derişmesine ve billûrlaşmasına yolaçar. Şili’de ayrıca, bileşiminde binde 20 ile 65 oranında sodyum nitrat bulunan önemli deniz tuzu yatakları da vardır. Bu yatakların guono’nun bpzulmasından veya daha büyük bir ihtimalle yanardağ kaynaklı azotla deniz suyundaki sodyumun birleşmesinden oluştuğu sanılır. Bu ham nitratlarda iyot, fosfatlar, kum ve klorürler bulunur, ocakta yapılan yıkamayle, * sodyum nitrat diğer maddelerden ayrılır. Tabiî sodyum nitratın yüzde 98’i Şili’den gelir, ancak günümüzde sentez yoluyle üretim ağır basar.
— Fişekçilik. XIX. Yüzyılın ortalarına kadar güherçile, barut yapımında gerekli bir hammadde olarak büyük bir önem taşıyordu. Bu yüzden, eski idare sistemlerinde güherçilenin çıkarılması ve satışı kanunlara bağlıydı.

Yorum yazın