Gübre Nedir Çeşitleri Nelerdir

Gübre Nedir Çeşitleri Nelerdir

GÜBRE i. (yun. kopria’dan). Toprağın verimini arttırmak için toprağa dökülen hayvan dışkısı, bitkisel veya kimyasal madde: Burası köyün önü idi. Yeni açılmış tarlaların kenarlarında büyük gübre yığınları duruyordu (Ömer Seyfeddin). || Gübre ser- fpiçi; çiftlik ve lağım gübrelerini veya toprağın verimini arttırıcı maddeleri serpmeğe : yarayan makine. (Kimyasal gübre serpen makineye de bu ad verilir.) [Bk. ansİkl.] || Gübre şerbeti, hayvan sidiği, yağmur suyu ve gübre sızıntısından meydana gelen sıvı. (Bk. ansİkl.) || Gübre yayıcı, gübre yığınlarını merkezkaç sistemle toprağın yüzeyine dağıtan makine. || Biyolojik gübre, bazı bakterilerin etkisiyle mayalandırılmış organik hayvan veya bitki artıkları (Biyolojik gübrelerin başlıca özelliği, çok fazla miktarda bakteri ve enzim taşımasıdır. Bu özelliği dolayısıyle gereğinde çiftlik gübresinin yerini tutar.) || Çiftlik gübresi, hayvan yataklık ve dışkılarının karışımı. (Bk. ansİkl). || Çöplük gübresi, ev çöpleri ve sokak süprüntülerinden meydana gelen gübre. (Bk. ansİkl.) ¡| Güvercin gübresi, güvercin dışkısı (Bk. ansikl.) || insan gübresi, içine kömür tozu veya organik madde artıkları karıştırılmış insan. dışkısı. || Karma gübre, hayvansal ve bitkisel maddelerin karışımıyle meydana gelen gübre. || Lağım gübresi, lağım çukurlarında biriken suyle karışık insan dışkısı. || Sunî veya fennî gübre, kimyasal gübre. | Yeşil gübre, kuruyunca gübre vazifesi görmek üzere toprağa gömülen taze ot ve yapraklar.
—- ansİkl. Toprağın verimi, her şeyden önce kimyasal yapısına bağlıdır; fakat bu yapı her toprak için değişir. Gübre’ler, bitkilerin yararlanabileceği maddeleri çoğaltmağa, bitkilerin gelişmesi için gerekli olan fakat sularla akıp giden mineral kaybını karşılamağa veya toprakta bulunmayan besleyici maddeleri sağlamağa yarar. Çok eskiden beri kullanılan organik gübreler, her şeyden önce azot sağlar. Fakat bu gübrenin yararlı olabilmesi için tamamen çürümesi, kimyasal elementlerine ayrılarak maden haline geçmesi gerekir. Bu bakımdan çabucak özümlenemez. (Bk. nîtratlama.) Başlıca organik gübreler şunlardır: çiftlik gübresi, insan gübresi, toz gübre, guane, süprüntü ve çöpler, kurumuş et ve kan, kavrulmuş boynuz, deri, kıl, yün, deniz yosunları, fabrika artıkları, çürük meyveler, meyve ve sebze posaları. Yeşil gübreler, baklagillerden yem bitkilerinin (yonca, tirfil, burçak, evliya- otu v.b.), tam olgunlaştığı sırada biçilmeye- rek nadas yoluyle toprağa gömülmesiyle elde edilir. Bu bitkiler, toprağın verimsizliğine karşı organik gübre olarak kullanılır. Kireç, alçı gibi bazı madensel maddeler hem toprağa verimlilik sağlar, hem de gübre yerini tutar. Bk. islah.
Fennî gübre’nin içinde bir tek faydalı madde
bulunanına, basit gübre, birkaç tane bulunanına da bileşik gübre demi. Bileşik gübreler ya basit gübrelerin birbirine karıştırılmasıyle veya iki verimli elementten meydana gelen kararlı maddelerin kimyasal tepkimeleriyle elde edilir.
Azotlu gübre’lerin dört ayrı çeşidi vardır: lağım gübresi insan toz gübre dışkıları, guano, kan.

Fennî gübrelerde ayrıca, bitküer için çok faydalı olan az miktarda yabancı maddeler de bulunur. Toprakta besin maddelerinden birinin bulunmaması, ne kadar çok olursa olsun ötekilerin de etkisini ortadan kaldırır. Demek ki alınacak verim, ekili bitkilerin ihtiyacına göre toprak en az bulunan besin maddesinin miktarına bağlıdır (minimum kanunu). Çiftçinin en yüksek verimi elde etmek için toprağa vermesi gereken gübrenin cins ve miktarını tayin edecek en güvenilir araç, kendi tarım tecrübesiyle tamamlanan bir toprak analizidir.
« Türkiye’de ilk yerli sunî gübre sanayii 1939 yılında Karabük Demir-Çelik işletmesi tarafından yılda 182 ton kapasiteli amonyum sülfat tesisinin kurulmasıyle başladı. Daha sonra bu tesis genişletilerek, üretim 1962 yılında 7 500 tona yükseltildi.
Gübre fabrikaları T.A.Ş. tarafından, 1954’te iskenderun-Sarıseki’de, 1961’de İzmit-Yarımca’da süperfosf at tesisleri kuruldu» Bunların toplam kapasitesi yılda 240 000 tondur. 1962 yılında Azot sanayii T.A.Ş.’nin Kütahya’da işletmeye açılan tesislerinde yılda 60 000 ton amonyumnitrat (%20, 5 N), 80 000 ton amonyum sülfat (%21 N) üretilir. Birinci beş yıllık plan gereğince bu tesis, 338 500 ton amonyumnitrat (%26 N) üretecek şekilde genişletilmiştir. Elazığ-Sivrice’de yılda 300 000 ton kapasiteli normal süperfosfat (% 16-18 P2O5) tesisleri kurulmaktadır. Samsun tesisleri, birleşiminde trisü- perfosfatla birlikte azot ve fosfor bulunan diamonyumfosfat (%16 N, %45 P2O5) üretecek şekilde tasarlanmıştır. 1971 Yılında ikinci beş yıllık plan gereğince Marmara ve Akdeniz’de Gübre sanayii A.Ş. tesisleri işletmeye açılacaktır. Halen Türkiye’de sunî gübre üretimi 1970 yılında azotlu gübrelerde talebin %25’ini, fosforlu gübrelerde ise %26,5’ini karşılamaktadır.Devlet Planlama teşkilâtı istatistik ve tahminlerine göre Türkiye’de sunî gübre üretim ve tüketim durumu şöyledir:
Gübre serpici, gübreyi arka tarafa iten genellikle dibi oynak bir römorktan meydana gelir; dişli bir helis tertibatı gübreyi önden alır ve merkezkaç kuvvetle arkaya serper.
• Gübre şerbetinin bileşimi, elde ediliş şekline göre değişir: içinde yüzde 0,2-1 azot, yüzde 2-3,5 potas ve yüzde 0,1-0,5 fosforik asit bulunur. Gübre şerbeti kolay özüm- lenebilen bir gübredir, ama içinde gerekli bütün maddeler bulunmaz. Bu şerbet özellikle gübreyi ıslatmakta kullanılır; gübrenin mayalanıp yanmasını kolaylaştırır, a- monyağın açığa çıkmasını önleyerek gübrenin fakirleşmesine engel olur. Bitkileri yakmaması için dört beş misli su ile karıştırılan gübre şerbetiyle çayırlar da sulanabilir.
• Çiftlik gübresi, hayvan yataklık (hayvanın altına serilen otlar) ve dışkılarının mayalanmaya uğrayarak yanmış şeklidir. Niteliği, bileşimine giren maddelere ve özellikle yapım tarzına bağlıdır. At ve koyun gübresi, sığır ve domuz gübresine göre daha zengindir; daha çabuk mayalanıp yandığı için bunlardan «sıcak gübre» elde edilir. Çiftlik gübreleri çevre toprağının durumunu da yansıtır; fakir topraklardan elde edilen yem ve yataklıktan meydana gelen gübre de fakir olur. Dolayısıyle toprağın eksiğini tamamlayamaz. Çiftlik gübresinin bileşimi, çürüme durumuna, kullanılan yataklığa v.b. göre çok değişir. Aşağıdaki rakamlar yarı çürümüş bir gübrenin ortalama bileşimini gösterir:
azot 1 ton gübrede 4-5 kg
fosforik asit » » » 2-3 »
potas » » » 5-6 ».
Verimi artırıcı maddelerin kaybolmasını önlemek için alınacak tedbirler:
1. gübre şerbetinin bir şerbet çukurunda toplanması;
2. ahırlarda amonyak oluşumunu önlemek amacıyle bol yataklık kullanmak ve bunları sık sık değiştirmek;
3. gübre yığınını nemli tutmak ve su geçirmez bir sahanlığa yaymak.
Gübrenin mayalanıp yanması, içindeki selülozun tamamen veya kısmen kaybolmasına yolaçar; ortam alkali olursa selüloz kolay çürür; amonyum ve potasyum karbonatça zengin gübre şerbetiyle gübrenin ıslanması, alkali ortamı sağlar.
Gübrenin havasında karbon gazı oranı yeteri kadar yüksek değilse gübre azot kaybeder; bu da sidikteki üre ayrışmasından doğan amonyum karbonatın ayrışmasına yolaçar. Bu itibarla gübrenin yığın haline getirilerek şerbetle ıslatılması gübre bakımının temel işlemlerinden sayılır. Onun için gübreliğin hemen yanı başına bir şerbet çukuru açılması şarttır.
Çiftlik gübresi tercihen sonbaharda veya kışın tarlaya atılmalı, atılır atılmaz da toprağa gömülmelidir. Prensip olarak ekim nöbetinde birinci sırayı tutan bitkiye bol miktarda (hektara 30-50 ton) verilmelidir.
1 m° taze çiftlik gübresi 400-500 kg, iyice çürümüş olanı 800-900 kg gelir.
Sunî çiftlik gübresi. Otu ve samanı çiftlik
gübresine çevirmek için yeteri kadar hayvanı bulunmayan tarım işletmelerinde, sunî çiftlik gübresi yapılabilir.
Yapım metotları aynı temele dayanır. Ot ve saman ıslatılır, içine çürütme mayaları ve humuslaşmayı kolaylaştıran azotlu gübreden az miktarda (1 ton samana 10-25 kg) katılır; mayalanıp yanma başladıktan sonra saman yığını iyice bastırılır.
Çiftlik gübresinin yayılması zor ve pahalı bir iştir. Bu yüzden son zamanlarda bazı ülkelerde, hayvan dışkılarının su geçirmez hendeklerde cıvık bir halde tutulması yoluna başvurulmaktadır. Zamanımızda, cıvık gübrenin çukurlarda toplanması, içinde fazlaca saman bulunsa, hattâ yeteri kadar cıvık olmasa bile tarlaya taşınarak yayılması için özel tertibat ve makineler vardır. Bitkisel kırıntıların parçalanmasını ve cıvık gübrenin fıçılara doldurulmasını sağlayan türbinli pompalar icat edilmiştir. 1 000- 3 000 Litre hacmindeki bu fıçılarda gübreyi karıştırıp cıvıtmağa yarayan âletler ve basınçla püskürtüp yaymağa elverişli bir pompa bulunur.
• Çöplük gübresi, evlerden toplanan çöplerle, bunlara karışan çeşitli kırıntı ve döküntülerden meydana geûr. Henüz mayalanıp yanmamış olanına taze çöplük gübresi denir. Hiç bir besleyici değeri olmayan kısımları ayıklansa bile taze çöplük gübresini kullanmak güçtür. Yanmış çöplük gübresi kolay yayıldığı için düzenli bir gübrelemeye elverişlidir.
Çöplük gübresi, çiftlik gübresi kadar verimi artırıcı bir değer taşır. Taze iken bir hektara 40-60 ton atılır.
Büyük şehirlerde çöpler için öğütme, yakma, sindirme v.b. işlemler uygulanır, öğütülmüş çöpler toz gübre olarak kullanılır. Yakılan çöplerin sağladığı sıcaklıkla da buhar ve elektrik akımı elde edilir.
• Güvercin gübresi, guano kadar azotça zengin olmamakla beraber etkili bir gübredir. Az çok toprak veya kumla karışık olan güvercin gübresinde ortalama olarak yüzde 20-25 kadar organik madde, yüzde 1-2 azot, yüzde 0,50-1,5 fosforik asit bulunur.
4> Gübreli sıf. Gübrelenmiş olan: Gübreli toprak, (

Yorum yazın