Benzen Nedir – Nerelerde Kullanılır

Benzen Nedir – Benzen Nerelerde Kullanılır – Benzen Hakkında Bilgi

Benzen, karbon ve hidrojenin bir bileşiğidir. Yapılarında çok sayıda parfüm (kokul bulunduğu için «aromatikler* adı verilen daha karmaşık bir dizi bileşiğin temelini oluşturur Benzenin sanayide önemli bir yeri vardır; çünkü patlayıcı maddelerden boya maddelerine ve plastik maddelere kadar uzanan bir dizi ürünün yapımında kullanılır.

LABORATUARDA BENZEN
• Benzen çoğunlukla, taşkömürünün koka dönüşmesi sırasında, başka maddelerle karışık olarak elde edilir, İşlem, kömürün kapalı kapta 1 000 C’a kadar ısıtılmasıyla gerçekleştirilir. Kömürden gaz ve buharlar çıkar; bunların bir bölümü soğuyarak sıvı ya da katı hale gelir (karışım, katranları oluşturur). Gaz halinde kalanlar, aydınlatma gazını (havagazı^ oluşturur. Taşkömürünün katı artığı yoktur. Art arda damıtmalarla yapılan katranı ayırma işleminden, ilk ürün olarak benzen elde edilir
• Benzenin bu yoldan elde edilişi, günümüzde sanayi gereksinimlerini karşılamada yetersiz kalır. Petrol gazlarını benzene, toluene, vb dönüştürme tepkimeleri gerçekleştirilebilmektedir, Ayrıca, oldukça verimli «asetileni dönüştürme» yöntemi de kullanılmaktadır.
• Benzen bir hidrokarbondur (ya da hidrokarbür) yani yalnız karbon ve hidrojenden oluşmuş bir bileşiktir. Molekülünde altı karbon ve altı hidrojen atomu bulunur. 1825′ te Faraday tarafından taşkömürü katranları içinde bulunan bu madde, molekül yapısı bakımından uzun süre güçlük yaratmıştır. Ama benzen
molekülünün. her birine bir hidrojen bağlanan altı karbonlu bir halka (ya da çevrim) oluşturduğu günümüzde bilinmektedir. Bu molekül düzdür ve açıları 120 , kenarları 1,4 angström (milimetrenin on milyonda biri) olan düzgün bir altıgen biçimindedir.
• Karbon atomları arasında kimyasal bağlar, bu çevrimsel biçimle güçlenir ve çevrimsel olmayan hidrokarbonlara
oranla, benzene oldukça değişik özellikler kazandırır. Toluen, ksilen. naftalen gibi maddeler de altı karbonlu çevrim sel yapı gösterir, ama daha karmaşıktırlar. Bütün bu maddeleri belirtmek için, genel olarak aromatik hidrokarbonlar- terimi kullanılır
• Suda hiç çözünmeyen benzen, birçok madde için iyi bir çözücüdür. Benzen özellikle yağlı maddeleri iyi çözer. bu nedenle uzun süre kuru temizlemede leke çıkarıcı olarak kullanılmıştır.
• Benzen, kauçuk için de çok iyi bir çözücüdür. Elde edilen çözelti, “sülüsyon adı verilen yapıştırıcı ve ağdalı bir sıvıdır. Benzenin hızla buharlaşması sonucu, bu çözelti bir kauçuk çökeltisi bırakır. Bu madde, otomobil lastiklerinde, delinen iç lastiğe yama yapıştırmada kullanılır.
• Sıvı benzen, 80C’ta havada çok kolay tutuşan ağır buharlar çıkararak kaynar. Yakıldığında çok miktarda kara is (karbondan dolayı) ve sarı bir alev verir. Bu yüzden benzen, alevden olabildiğince uzak tutulmalıdır.
• İs çökeltisi, karbonun tam yanmadığını gösterir. İsi önlemek için, benzeni bol oksijen ya da bol hava içinde yakmak gerekir: Bir gram benzeni bütünüyle yakmak için, iki litreden çok saf oksijen ya da yaklaşık on bir litre hava kullanmak gerekir. Böyle bir yanma, benzolle ( iyice arıtılmamış ilk damıtma ürünü benzen) çalışan ağır kamyon motorlarında yaklaşık olarak gerçekleştirilir.

KİMYASAL BİR MADDE

• Benzenden ya – benzer maddelerden itoh.-e; vb.) hazırlanan kımvfu d türevlerin önemi, sanayide giderek artmıştır.
• Çok derişik nitrik asit, benzene etki ederek nitro’lu türevler verir; bunların en yakını olan mononitrobenzen, «Mir- bane benzini» adıyla tanınan, keskin acı badem kokusunda, sarı bir sıvıdır. Nitro’lu türevlerden bazıları patlayıcıdır. Datlayıcı maddelerin, sözgeli
mi atom bombasının, gücünü belirlemede ölçek olarak çok sık kullanılan trinitrotoluen ya da T.N.T.,bu tür bir benzen türevidir. Nitro’lu türevler, aminlere dönüştürülebilir. Mononitrobenzen, böyle bir dönü- şum.de anilin ya da benzen monoamini verir; Bu, kumaş boyası yapımında çok kullanılan bir maddedir.
• Çok derişik sülfürik asit, benzen üstüne aşağı yukarı nitrik asit gibi etki ederek sül- fonlu türevler verir. Bu türevler, kullanım alanları pek çok olan (boyalar, patlayıcı maddeler, plastik maddeler) fenollerin hazırlanmasında ara madde olarak kullanılır.
• Ayrıca, klorla elde edilen bazı türevlerin de kullanım alanı vardır; sözgelimi paradiklorobenzen, güvelere karşı yıllarca kullanılan naftalinin yerini almıştır.
• Taşkömürü katranlarından klasik yöntemle elde etme dışında, sanayinin giderek yeni benzen, toluen, vb. kaynakları aramasının nedeni böylece anlaşılmaktadır. Aromatik hidrokarbonlar, çok sayıda boyar- madde, koku, patlayıcı, plastik madde ve ilaç sağlar.
—► BOYARMADDELER / HİDROKARBONLAR / KÖMÜR / ORGANİK KİMYA / PATLAYICI MADDELER

Yorum yazın