Alkali feldispatlar

Alkali feldispatlar, genellikle çeşitli renklerde camsı kristaller halinde bulunan silikat mineralleri grubu. Doğada bol bulunan alkali feldispatar daha çok cam ve seramik yapımında kullanılır; saydam, sedefimsi ve göz alıcı renklerdeki bazı çeşitleri ise mücevher olarak değerlendirilir. Alkali feldispatların asıl önemi, kayaçların bir bileşeni olmalarından ileri gelir. Alkali ve asit yapıdaki korkayaçlarda (özellikle siyenit, granit ve granodiyoritlerde), pegmatitlerde ve gnayslarda bol miktarda alkali feldispat bulunur.

Alkali feldispatlar, sodyum aluminosilikat (NaAlSİ30s) ile potasyum aluminosilikatm (KAISİ3O8) karışımı olarak düşünülebilir. Gerek sodyum, gerek potasyum aluminosilikatlar arasında, her birinin kendine özgü yapısı olan değişik biçimlere rastlanır. Yüksek sıcaklıklarda kararlı olan örneklerde, örneğin albit (sodyum aluminosilikat) ve sanidin (potasyum aluminosilikat) oranı fazla olan feldispat minerallerinde, aluminyum ve silisyum atomları kristal yapı içinde rasgele dağılmıştır. Albit (sodyumlu), ortoklaz ve mikroklin (potasyumlu) gibi, ancak düşük sıcaklıkta kararlı olan türlerinde ise atom dağılımı düzenlidir. Yüksek sıcaklıkta kararlı olan türler hızla soğusa bile atomların rasgele dağılımı değişmez. Bu nedenle yerkabuğundaki alkali feldispatlar, atom dağılımının tamamiyle rasgele olduğu bol sanidinli çeşitlerden başlayıp, atom dağılımın bütünüyle düzenli olduğu mikrokline kadar uzanan bir düzenlilik sıralanması gösterir.

Doğada bulunan alkali feldispatlarda, iki katışkısız bileşen arasında sürekli bir değişim vardır. En azından dört ayn dizi görülür. 700°C’nin üstündeki sıcaklıklarda kararlı olan iki diziye yüksek albitli – yüksek sanidinli dizi ve yüksek albitli – sanidinli dizi adı verilir. Bu iki dizinin mineralleri yerkabuğunu oluşturan kayaçlarda oldukça ender görülür. Öteki iki dizinin temel özellikleri daha düşük sıcaklıklarda kararlı olmalan ya da yüksek sıcaklığa ulaştıklarında yavaş soğumalarıdır. Düşük albitli – ortoklaz dizi ve düşük albitli – mikroklin – mikropertit -mikroklin dizi olarak adlandmlan bu iki dizinin örnekleri doğada çok bol bulunur. Yüksek sıcaklıklarda mineral kanşımları homojendir; çok hızlı soğumada homojenlik bozulmaz, ama yavaş soğuma sodyum ve potasyum fazlasının ayrılmasına neden olur. Alkali feldispatlardan çoğunun homojen olmayıp, ayrı ayrı kristalleşmiş katışkısız sodyum ve katışkısız potasyum bileşiklerinin iç içe geçmesiyle oluşan bir yapı göstermesi de bundan ileri gelir.

Etiketler:

Yorum yazın