5a Grubu Elementleri

5a Grubu Elementleri ve Kullanım Alanları

V. grup elementlerin bazı bileşikleri çok şiddetli patlayıcılar, bazıları da öldürücü zehirlerdir. Ancak, bu beş elementten ikisinin insan yaşamı için hayati önemi vardır.
Beşinci grup elementleri şunlardır;

Adı – Simgesi – Atom numarası
Azot – N – 7
Fosfor – P – 15
Arsenik – As – 33
Antimon – Sb – 51
Bizmut – Bi – 83

Azot ve fosfor, insan vücudunun temel maddelerindendir. Vücudun % 3’ü azot, % 1’i fosfordur. V. grup elementleri çok değişik özellikler gösterir. Hidrojenden sonra ilk gaz element olan azot ile metallerin sonuncusu olan bizmut, bu grupta yer almaktadır.

Bizmut, V. grup elementleri içinde atomu en büyük olandır. Diğerlerinden daha kolay elektron verir. Antimon ve arsenik yarı metal, fosfor ve azot ise ametaldir. Azot doğada gaz halinde bulunur.
Metallerde elektrik, serbest elektronların a- tomdan atoma sıçraması ile taşınır. Periyodik sistem tablosunun solunda ve ortasında yer alan elementlerin çoğunun elektron bağları zayıf olduğundan, elektronları kolaylıkla hareket ederler.
Periyodik sistem tablosunun sağında yer alan elementler, dış enerji bölgelerinde soldaki elementlere oranla daha fazla elektron taşırlar. Ancak,sağdaki elementlerin atomlarının çekirdekleri ile elektronlar arasındaki çekim daha güçlü olduğundan serbest elektron hareketi olmaz; bu elementler elektriği iletmezler. Yalnız IV. ve V. grup elementlerinin atomları büyük olduğundan serbest elektron hareketi olabilir. Bundan dolayı bu gruplardaki elementler metaldir. Periyodik tabloda, bordan bizmuta değin çizilecek çapraz bir çizgi, metalleri metal olmayanlardan ayırır. Bu çizginin üstünde kalan elementlerin hiçbirisi metal değildir. Bu elementler “ametaller” diye adlandırılır.
V. grup elementlerin tümünün dış enerji bölgelerinde 5’er elektronları bulunur. Başka atomlarla, genellikle elektronlarını paylaşarak birleşirler, örneğin, amonyak, herbirine dolu bir dış enerji bölgesi kazandırmak için, S elektronun 3’ünü hidrojen atomları ile paylaşan bir azot atomuna sahiptir.
H : N : H • •
H
Hangi elektronların hangi atomlardan geldiği önemli değildir. Çünkü kaynakları ne olursa olsun tüm elektronlar özdeştir.

AZOT (N)
Renksiz, tatsız, kokusuz b’ır gazdır. Soluduğumuz havanın % 80’i azottur. Yaşam için gerekli olan azot, vücut tarafından oksijen gibi serbest bir element olarak kullanılamaz, önce oksijenle birleşerek, bitki ve hayvanların özümleyebileceği, özel bir yapı alması gerekir. Bitkiler gelişmeleri için gerekli olan azotu havadan alıp, gerekli değişikliği yaptıktan sonra atmosfere kullanılmış azot olarak bırakırlar. Bu olaya “Azot dönüştürümü” denir.
Tüm proteinler, karışık organik bileşikler azot içerir. Bazı azot bileşikleri, örneğin hidrojensiyanür HCN, öldürücü bir zehirdir. Bir kısım azot bileşikleri ise dinamit yapımında kullanılan nitrogliserin, barut ve TNT trinitrotoluen gibi kuvvetli birer patlayıcıdır. ‘
Toprakta bulunan azot bileşiklerini bitkiler tüketirler. Bitkilerin büyüyebilmesi için, bu bileşiklerin yeniden gübreleme yolu ile toprağa verilmesi gerekir. Yakın zamanlara değin, gübrelemede hayvan artıkları kullanılıyordu. Günümüzde ise, yapay yollarla elde edilen azot bileşikleri bu amaçla kullanılmaktadır.

FOSFOR (P)
Bir ametal olan fosfor, yeryüzünde azottan daha çok bulunur. Kayaların pek çoğunda fosfor bileşiklerine rastlanmaktadır. Bazı fosfor bileşiklerinin bitki ve hayvan yaşamında önemli yeri vardır. Fosfor, kemik ve dişlerin oluşumunda ve enerjinin depolanmasında, vücut tarafından kullanılır. Fosfor içeren bileşiklerin kimyasal tepkime sonucu oluşturdukları enerji, kaslara hareket etmeleri için gerekli ısıyı sağlar. Serbest fosfor elementi, oksijenle çok kolay ve ateş çıkararak tepkimeye girer. Kibritlerin ve bazı bombaların yapımında fosfor kullanılır. Bazı fosfor bileşikleri olan fosfatlar da gübrelemede kullanılır.

ARSENİK (As)
Arseniğin metal ya da ametal olan türleri vardır. Arsenik bileşiklerinin çoğu zehirlidir. Zehirli o- lan bu bileşikler, Ortaçağlarda yaygın bir öldürme aracı olarak kullanılmıştı. Günümüzde ise zararlı böceklerin öldürülmesi amacı ile ve fare zehiri yapımında kullanılır.

ANTİMON (Sb)
Antimon elementinin bir türü, şiddetli patlayıcıdır. Bileşikleri çok zehirlidir. Antimonun bazı bileşikleri ve başka metallerle yaptığı alaşımları matbaa harflerinin yapımında, çömlekçilikte, boya ve özellikle tüfek namlularının boyanmasında kullanılır.

BİZMUT (Bi)
Bizmut ve bileşikleri, V. grubun öteki elementleri kadar zehirli ve patlayıcı değildir. Saf bizmut kolay kırılabilir; elektriği iyi iletmez. Bazı bizmut bileşikleri, röntgen çekimi sırasında ilaç olarak kullanılır.
Bizmut, ağır, ancak ergime noktası düşük bir metale gereksinme duyulduğunda kullanılır. Bu özelliklerinden dolayı bizmut alaşımları, yangın uyarı ve söndürme sistemlerinde kullanılmaktadır. Yangından korunması istenen odanın tavanına döşenen su boruları delinir, daha sonra bizmut alaşımı ile delikler tıkanır. Yangın başladığında alaşım sıcaklıkla erir ve su deliklerden dışarı fışkırarak yangını söndürür.

Yorum yazın