Yerkürenin Oynayan Tabakaları

Yerkürenin Oynayan Tabakaları

Açık denizlerin ortasındaki sıradağlar ve onları kesen faylar, denizin altında ve yüzeyinde yanardağların oluşmasına neden olur. Ama bu, ne Meksika, İtalya ve İran’da görülen kara yanardağ kuşaklarını, ne de Büyük Okyanus Ateş Kuşağını açıklamak için yeterli değildir. 1960 yılının sonlarına doğru bilimcilerce, kara yanardağ kuşaklarını açıklayacak yeni bir kuram geliştirilmişti. Buna “Tektonik Tabaka Kuramı” adı verildi. Bu tektonik tabakalar, yapısal tabakalardır. Yerkabuğunun ve kılıfın dış yanını içeren 64 kilometre kalınlığındaki tabakaya “litosfer” adı verilmiştir. Bu yeni kurama göre litosfer, altı büyük kitle durumda olan tabakalara ayrılmıştır. Bunlar Hint, Pasifik, Antarktika, Amerika, Afrika ve Avrasya tabakalarıdır. Litosferde bu büyük tabakaların dışında daha küçük boyutlarda olan birçok tabaka daha bulunmaktadır. Bu sayfanın arka yüzündeki haritada göreceğiniz gibi, bu tabakalar hem karada, hem de denizlerde yer alırlar.
Tektonik tabakalar, kılıfının üzerinde, su üstünde
yüzen buz parçaları gibi ağır ağır ilerler. Her tabakanın, bıçağın keskin ağzı gibi bir ön kenarı, bir de kesmeyen yanı gibi kör bir kenarı vardır. Hareketleri sırasında bir tabakanın ön kenarı ötekinin kör yanının altına kayar ve kılıfın içine doğru gömülür. Kılıfın aşırı ısısı, kılıfa gömülen bu kayayı parçalayarak eritir. Milyonlarca yıl sonra, deniz tabanı kenarlara doğru yayılırken, parçalanmış ve ergimiş bu kaya parçaları yeniden deniz ortası sıradağları biçiminde yerkabuğuna yükselirler.
iki tektonik tabakanın çarpıştığı yerde yanardağ kuşakları oluşur. Antarktika ya da öteki daha küçük tabakalardan birinin keskin ön kenarının Amerika tabakasının altına girdiği noktada Pasifik Ateş Kuşağının bir bölümü vardır, öteki bölümü ise Pasifik tabakasının Hint ve Avrasya tabakaları altına girdiği yerde uzanır. Arka sayfadaki harita, tabaka kenarlarının nerelerde giderek alçaldığını göstermektedir. Haritada, bu bölgelerin volkanik kuşakların bulunduğu yerlerde olduğunu görebilirsiniz.

Yorum yazın