Yanardağ Biçimleri

Yanardağ Biçimleri

Yazımızın başında yanardağların kendi kendine oluşan dağlar olduğunu belirtmiştik. Dağın biçiminin de, kendisini oluşturan maddelere bağlı olduğunu söyleyebiliriz. Yanardağın püskürmesi sırasında bacadan fırlayan taşlar çıktıkları yerin çevresinde dik bir tepe meydana getirirler. Bu tür yanardağlar kül ya da toz konili yanardağ diye tanımlanırlar. Genellikle taşların ardından bacadan lav akmaya başlar. Akan lav yamaçlardaki taşları birbirine iyice kenetler ve düzgün bir koni biçimi oluşturur. Parikutin yanardağının meydana gelişi sırasında da bu olay gerçekleşmiştir.
Etkin kül konilerinin yaşam süreleri çok kısadır. Bu süre bir iki hafta olabileceği gibi birkaç yıl da olabilir. Bu yüzden bu dağların yükseklikleri 500 metreyi pek geçmez. Yanardağ etkinliğini yitirdiğinde, ağza yakın olan taşlar kraterin içine yuvarlanır ve bacayı tıkar. Dağın bilinen biçimi ve çevredeki volkanik kayalar olmasa, bu dağın bir zamanlar etken bir yanardağ olduğu anlaşılamaz. Yanardağ konisine hiç benzemeyen tepeler, akan lavlar yavaş hareket ettiklerinden yanardağın bacasının çevresinde oluşurlar. Bunlar dibi düz, yamaçları düzgün ve yuvarlak, tersine çevrilmiş dev bir çanağa benzeyen yanardağlara kalkan tipi yanardağ denir.
Bir dağın meydana gelebilmesi uzunca bir sürede yavaş yavaş akan lav birikintilerinin biçimlenmesiyle olur. Hawai adalarındaki yanardağların en yükseği olan Mauna Loa’nın denizaltında 6000 metre derinliği, su üzerinde de 4000 metre yüksekliği olduğunu söylersek büyük bir dağın meydana gelmesi için ne kadar çok lavın akması gerektiğini anlayabilirsiniz.
Üçüncü ve en sık görülen koni tipi yanardağ ise bileşik yanardağ tipidir. Bunlar, kül ve taş
konisini oluşturan püskürme ile yavaş lav akıntısı sonunda meydana gelirler. Yanardağdan püskürtülen gevşek kaya tabakaları daha sonra akan lavlarla birbirlerine kenetlenir. Bu nedenle bu yanardağlara katmanlı yanardağlar da denir. Gerçekten, yeryüzünün en güzel yanardağları, karışık ve katmanlı yanardağlardır. Japonya’daki Fujiyama, A.B.D.’deki Rainer ve Hood dağları bu tür dağlardır. Filipinler’deki 2200 metre yüksekliğindeki Mayo yanardağı katmanlı yanardağların en güzeli sayılır.

Yorum yazın