Yanardağ Bacasından Çıkan Gazlar

Yanardağ Bacasından Çıkan Gazlar

Bir yanardağ patladığında gaz, kaya parçacıkları ve lavın havaya püskürtüldüğünü gördük. Şimdi bir yanardağın çıkardığı bu maddeleri inceleyelim. Bir yanardağdan çıkan gazın yaklaşık beşte dördü buhardır (Genellikle yanardağlardaki püskürmede patlama, gücünü, biriken aşırı buhardan alır). Yanardağlardan çıkan buhar dışındaki gazların çoğu zehirlidir. Sülfür dioksit ve hidrojen sülfit gibi gazlar da hem zehirlidir, hem de çok kötü kokar. Bazı bölgelerde bu gazlar fümerol denen, yerde açılan yarıklardan çıkar. Aynı bölgede birkaç fümerole rastlamak olağandır. Örneğin, A.B.D. Yellowstone Ulusal Parkında ve Alaska’da bulunan Katmai dağının yakınındaki “On Bin Baca” adı verilen vadide olduğu gibi. Bu iki ulusal parkta, her yanından buhar çıkan toprakta gezinmek insana gerçekten çok garip bir duygu verir. Yanardağdan çıkan gazların yakıcı gücü olan lavın ya da kızgın kaya parçalarının azlığı ya da çokluğu oranında yörede zarar oluşur. Öyke ki, kısa bir süre için bile olsa, bu gazlar bir bölgenin üzerinde kalırsa ekinler kurur, hayvan sürüleri ölür. Vezüv yanardağı İ.S. 79 yılında püskürdüğünde dağın eteklerinde yaşayan halkın birçoğu, dağdan sızan zehirli gazlardan boğularak veya zehirlenerek ölmüşlerdi.
Ancak yanardağlardan çıkan tüm gazlar her zaman kesinlikle zarar vermez. Gazlar yeryüzüne çıkarken, yer yer kurşun, çinko, bakır, kalay, cıva, gümüş ve hatta altın gibi yararlı cevherleri de yukarı taşıyabilirler. Gazlar yüzeye çıkarak basınç altından kurtulduklarında, taşıdıkları cevherleri normal olarak yanardağın ağzının çevresinde bırakırlar. Colorado’nun Cripple (Kripil) yarında, çok eskiden sönmüş bir yanardağın ağzı olduğu anlaşılan bir yarıkta bulunan gümüş ve altın yatakları böyle oluşmuştu.
Çok eskiden etkinliğini yitirmiş bazı yanardağların ağızlarında da elmas bulunmuştur. Bu değerli taş, magmanın içinde bulunan kızgın karbonun aşırı basınç altında yavaşça soğumasından oluşmuştur. Elmas yanardağın püskürmesi sırasında magmayla birlikte gırtlağa kadar taşınıp orada sıkışıp kalmıştır. Kimberly elmas madenleri, Güney Afrika’da çok eskiden sönmüş bir yanardağın ağzında bulunmaktadır. Bu madenlere “Güney Afrika’nın Elmas Bacaları” adı verilmiştir

Yorum yazın