Şist nedir

ŞİST i. (yun. skhistos, yarılmış’tan fr. sc-histe). Jeol. Kolayca lamalara ayrılabilen, yapraklı, silisli-alüminli tortul kayası. (Bk. ANStKL.) || Ampelitli şist, kömür maddesi bakımından zengin şist. || Billurlu şistler. Bk. BAŞKALAŞIM. || Kömür ocağı şistleri, kömür yatakları kapsayan şist. (Bk. KARBON DEVRİ. DİNANSİYEN. KTEFANİYEN, VESTFAL1YEN.) || Serisitli şist, hemen hemen bütünüyle sulu ve flüorlu mikadan meydana gelen parlak, yağlı şist.

— Mad. oc. Şist döşeme işlemi, maden ocağı galerilerinde, kömür tazlarıyle karışarak bu tozların normal şartlarda yanmasını engelleyen ince maden gereçlerinin galeri tabanını örtmesi. Bk. ansîkl.

— Miner. Kömürle karışık bütün moloz maddenin İlmî adı. |[ Ayıklama veya yıkama şisti, ham kömürün ayıklanması veya yıkanmasıyle elde edilen yararsız gereç.

— Petr. Şist yağı, bütümlü şistten çıkarılan mineral yağ. (Bk. ANSiKL.) || Bitümlü şist, oksitlenmiş hidrokarbon bakımından zengin şist. (Bitümlü şiste toprak yüzeyinde rastlanır.) || Bitümlü şist yatakları. Bk. AN-S1KL.

— ANSİKL. Jeol. Şist’ler, eni kalınlığından en az beş defa daha geniş olan yapraklara bölünür. Kimyasal bileşimleri killerle aynıdır, şistler, basınç etkisiyle yapraklı hale gelmiş ve sıkıştırılmış eski killerdir. Bazen şistlik katmanlanma ile çakışır (veya hemen hemen çakışır), bazen katmanlanma-ya çok eğik düşer. Şistler Paleozoyikte çok yaygındır, ama daha yakın dönemde oluşmuş şistler de vardır.

— Mad. oc. Şist döşeme işlemi, kömür o-caklarında kömür tozu yangınlarının çıkmasını ve bu yangınların yayılmasını önler. Genellikle bütün galeriler şistle döşenir. Kömür tozuna karıştırılması gereken şist o-ranı, kömüre ve ocaktaki tehlikenin derecesine göre yüzde 55 ile 60 arasında değişir

— Petr. Şist yağı’nm damıtımı özellikle ts-koçya (XIX. yy. başında bu ülkede keşfedildi) ve Estonya’da yapılır. A.B.D.’de (Yukarı Colorado bölgesi) henüz işletilmeyen çok geniş şist yatakları vardır. Hammadde, 400-500°C’a kadar ısıtılır; bu sayede, yaklaşık olarak yüzde 10 oranında buhar halinde yağ ve kap içinde posa meydana getiren yüzde 6-8 karbon oluşur. Su buharı ilâve edilecek olursa işlem kolaylaşır. Sıkıştırılan ve derecelendirilen şist yağı, yaklaşık olarak yüzde 30 benzin, yüzde 40 hafif yağ, yüzde 25 motor yağı ve yüzde 5 poza veya şist katranı verir. Parafin alındıktan ve sülfürik asitle işlemden geçtikten sonra bu yağların kalitesi ham petrolden elde edilen-lerinkinin seviyesine ulaşır. Petrol ürünlerinin az bulunduğu dönemlerde şist yağlarından yararlanılacaktır.

• Bitümlü şist yatakları, geçen yüzyılın başından beri Iskoçya’da, daha sonra dünyanın çeşitli yerlerinde (özellikle Fransa’da Autun’da) işletilen petrolün hammaddesini meydana getirir. Bu üretim günümüzde u-cuza mal olmuyorsa da, ham petrolü taşıma ücretinin düşmesi A.B.D.’de Green River’da (Wyoming-Colorado) ve Brezilya’da Para-na’da bulunan büyük yataklar, bilinen klasik petrol rezervinin birkaç misline eşit o-lan stratejik bir hidrokarbon rezervi meydana getirir. Patlayıcı madde kullanarak kuyu açma, kavurma ve damıtma işlemleriyle yapılan şist yağı üretimi, ham petrol rezervlerinin yavaş yavaş tükenmesiyle yeniden verimli bir şekilde işletilmeğe başlanacaktır. Bununla beraber şist yağları, bitümlü kumların rekabetiyle karşılaşacaktır. (L)

Yorum yazın