Doğalgaz ve Petrolün Oluşumu

Doğalgaz ve Petrolün Oluşumu

içinde yaşadığımız dünya, gaz ve petrolün ilk oluşmaya başladığı zamanlardaki dünyadan çok başkadır. O zamanlar yeryüzünün büyük bir bölümü su ile kaplıydı ve denizler “plankton” adı verilen çok ufak canlılarla doluydu. Geçen yüzbinlerce yıllık sürede bu canlılar öldüler ve denizin dibine çöktüler. Aradan çok uzun bir süre geçti. Tabaka tabaka kum ve çamur bu planktonların üstünü kapladı. Daha sonraları denizler kurumaya başladı. Denizin dibindeki plankton, kum ve çamur birikintileri yükseldi, çöktü, gene yükseldi. Bir zamanlar denizin altında bulunan tabakalar şimdi kara ve toprak olmuşlardı. Plankton tabakaları da kuru toprağın altındaki katlardaydı. Çağlar geçtikçe çürüme, ısı, kaya ağırlığı ve çamur, plankton tabakalarını (bunlar hidrokarbonlardır) değişik karbon ve hidrojen bileşimlerine çevirdi. Bazı yerlerde bu bileşimden, görünmez, renksiz bir buhar halinde ve bir kıvılcım ya da ateşle hemen tutuşan doğal gaz oluştu. Bazı yerlerde ise hidrojen ve karbon petrolü oluşturdu.

Gaz, petrol ve kömür, taşıl (fosil) yakıtlar olarak da bilinirler. Bunun nedeni taşıllardan, yani milyonlarca yıl önce yaşamış bitki ve hayvan kalıntılarından oluşmuş olmalarıdır. Dünyada ne kadar petrol bulunduğu konusu açılınca, hemen dünyada kaç milyon “varil” petrol bulunduğundan söz edilir. Bir varil yaklaşık 160 litre petrol alabilmektedir. Uzmanlar gaz miktarını ölçerken, gazın ne kadarlık bir oylumu (hacmi) ya da kaç bin metreküp kaplayacağını hesaplarlar.

En zengin petrol yatağı bulunan ülkeler Arap yarımadası çevresinde toplanmış olan Ortadoğu ülkeleridir. Bu ülkeler toplam dünya petrol yataklarının % 60’ına sahiptirler. Bu ülkelerden Suudi Arabistan dünyadaki tüm ülkelerden daha çok petrol çıkarmakta ve bunun çoğu Amerika, Japonya gibi yeterli kaynakları bulunmayan ülkelere satılmaktadır. Suudi Arabistan ile petrol dışsatımı yapan öteki 12 ülke kendi aralarında OPEC (İngilizce: Organization of Petroleum Exporting Countries sözcüklerin baş harflerinden oluşmuştur. Petrol Dışsatımcısı Ülkeler örgütü demektir.) adıyla petrol dışsatımı yapan ülkeler örgütünü kurmuşlardır. Çıkarttıkları petrolün büyük bir bölümünü başka ülkelere satan bu ülkeler, yılda birkaç kez bir araya gelerek sattıkları petrolün fiyatını saptarlar. Anlaşamadıkları ülkelere petrol dışsatımını durdurabilirler, örneğin, 1973 yılındaki Mısır-israil savaşından sonra A.B.D.’nin İsrail’i desteklemesini yermek için bu ülkeye petrol dışsatımı bir süre için durdurulmuştur.

Rusya da zengin petrol yatakları bulunan, belli başlı petrol üreten ülkeler arasında yer alır. Ancak Rusya OPEC üyesi değildir.
Dünyanın en büyük doğal gaz yatakları 1960 yılında bu ülkede bulunmuş olup, Sovyetler Birliği bu sayede gaz üretiminde dünya ülkeleri arasında ilk sıralarda yer almaktadır.

A.B.D.’de de doğal gaz ve petrol yatakları vardır. Texas, Louisiana, California, Oklahoma eyaletlerine gidildiğinde, yerin altından petrol ve gaz çıkarmaya yarayan pompa ve döşemleri görmemek olanaksızdır. Wyoming, New Mexico ve Kansas A.B.D.’nin öteki belli başlı petrol üreten eyaletleridir.

1960’lı yılların sonlarına doğru petrol ve gaz arayanlar Alaska’nın kuzey kesimlerinde zengin kaynaklar buldular. Bu yörede bulunan petrolü A.B.D.’ye taşıyabilmek için 1300 km. uzunluğunda, o zamana kadar görüleri en uzun bir boru yolu yapıldı, önümüzdeki birkaç yıl içinde de gene bu bölgede çıkartılan doğal gazı iletmede kullanılacak yeni bir boru yolu döşenecektir.
A.B.D.’nin 32 eyaletinde birden doğal gaz ve petrol olduğu kesin olmakla birlikte, bu kaynakların toprak yüzeyine çıkarılmaları kolay olmamaktadır. örneğin, Louisiana, Texas ve California eyaletlerinde olduğu gibi, bazı çok zengin gaz ve petrol yatakları, okyanusun altındaki yeraltı kabuğunun derinliklerinde saklıdır. Bu suların üzerinde kurulan kuyulardan her yıl 400 milyon varilden fazla petrol çıkarılmaktadır. Atlantik Okyanusu’nun altında da büyük ölçüde petrol olduğu sanılmasına karşın, henüz hiçbir kuyu açılmamıştır.

A.B.D.’de her yıl toplam dünya petrol üretiminin altıda biri elde edilmektedir. Bu ülkede bulunan arabaların, elektrik santrallerinin, endüstri kollarının petrol gereksinimi çok büyüktür, öyle ki; A.B.D. her yıl dünyada toprak yüzeyine çıkarılan petrolün beşte ikisini kullanmaktadır. Petrol gereksinimini kendi üretimi ¡ile karşılayamaz durumda olan A.B.D., tükettiği petrolün yanısıra Ortadoğu ve dünyanın beşinci büyük petrol üreticisi durumunda olan Venezüella’dan da petrol almak zorunda kalmıştır.
Avrupa ve Kanada’da da petrol ve doğal gaz yatakları bulunmaktadır. Kanada dünyanın belli başlı petrol üreten ülkelerindendir. Hollanda ve Batı Almanya’da çıkartılan doğal gaz, öteki Avrupa ülkelerinin gereksinimini büyük ölçüde karşılamaktadır. Avrupa’nın en önemli, gaz ve petrol kaynaklarından biri 1960’larda İskoçya kıyıları açığında Kuzey Denizi’inde bulunmuştur.
Afrika’nın bilinen kaynakları 68 milyar varil petrole eşit olup, toplam dünya kaynaklarının % 10’udur.Ancak, petrol yataklarına sahip Afrika devletlerinin hepsi bu kaynakları henüz işletecek durumda değildir.

Yorum yazın