Deprem Ölçerlerin Diğer Yararları

Deprem Ölçerlerin Diğer Yararları

Deprem titreşimlerinin incelenmesiyle yerkürenin iç yapısına ilişkin bilgiler edinildiğini daha önce söylemiştik. Bu bilgiler şöyle elde edilmektedir:
Deprem dalgaları merkezden yeryüzünün yüzeyi boyunca belirli uzaklıklara yayıldıklarına göre acaba yerin dibine inebilme uzaklıkları ne olabilir? Başka bir deyişle yüzeydeki ölçmelerle depremin sarsıntısından oluşan yeraltı dalgaları yerin merkezine doğru ne kadar derine inebiliyor? işte şimdi bu sorunun yanıtını verebilecek durumdayız, örneğin, deprem ölçer aygıtımız deprem merkezinden 2300 kilometre uzaktaysa sarsıntı dalgaları yerin dibinde 500 kilometreye kadar inmiş sayılır. Deprem merkezi 12000 kilometre uzaktaysa dalgalar 2800 kilometreye kadar inmiştir. Ancak, işin önemli yanı 2800 kilometreden sonra P dalgaları yavaşlayıp yön değiştirirlerken, S dalgaları tamamiyle yok olurlar. 5000 kilometre derinlikten sonra P dalgaları yeniden hızlanırlar.
P dalgalarının her tür cisimden geçebildiğim anımsayın. Yine de bir tür cisimden ötekine geçerken hızlarını ve yönlerini değiştirirler. Bu nedenle yerin 2800 kilometre altında değişik tür bir cismin olması gerektiği sonucuna varılmıştır. S dalgalarının ortadan kayboluşu ise, karşılaştığı cismin sıvı olduğunu gösterir. Çünkü S dalgaları yalnız katı cisimlerden geçebilirler. P dalgalarının hızlarının özenle incelenmesi yeryüzünden 500 kilometre derinlikte başlayan iç çekirdeğin, yer kılıf ve kabuğundan daha yoğun katılıkta olduğunu göstermiştir.
incelemelere olan katkısı bakımından deprem ölçerler jeologlar için çok önemli bir aygıttır. Gezegenimiz üzerine bilgi vermesi dışında petrol arama gibi başka önemli işler için de bu aygıttan yararlanılır.
Bir jeolog bir bölgede petrol olduğunu tahmin ederse, önce yer tabanını birkaç yerinden 15 metre derinliğinde deler. Bunların yakınlarına da deprem ölçerler yerleştirir. Daha sonra deliklere konulan dinamitler patlatılır. Sarsıntı dalgalarıyla yansımalar deprem ölçerlerce kaydedilir. Elde edilen kayıdı inceleyen jeolog , o bölgede petrol olup olmadığını doğruya yakın bir olasılıkla anlayabilir.

Jeologlar deprem ölçme yöntemlerinden bir başka biçimde yararlanma olanağı da bulmuşlardır. Bugün yeraltı atom bombası denemeleri deprem ölçer aygıtlardan yararlanılarak saptanmaktadır. Jeologlar deprem ölçerlerin yaptığı kayıtlara bakarak hangi dalgaların depremlerden, hangilerinin yeraltı nükleer patlamalardan olduğunu saptayabilmektedirler. Bu bulgunun atom bombası denemelerini durdurmak için uluslararası bir anlaşmaya yol açabileceği sanılmaktadır.

Yorum yazın