Yardımcı kişinin fiilinden sorumluluk

Yardımcı kişinin fiilinden sorumluluk

Borçlu, borcunu yerine getirirken, bir yardımcı kişiden yararlanabilir. Bu, bugün gelişmiş olan ticarî ve İktisadî hayatın kaçınılmaz bir sonucudur. Borçlunun kullanmakta olduğu yardımcı kişi, borcu yerine getirirken, alacaklıya bir zarar verirse bundan borçlu sorumlu olur. Durum istihdam edenlerin sorumluluğuna benzemekteyse de zarar gören kişi yönünden bir fark vardır. İstihdam edenm sorumluluğu, müstahdemin bir üçüncü kişiye zarar vermesi halinde ortaya çıkarken, borçlunun yardımcı kişinin fiilinden sorumlu olmasında zarar gören kişi doğrudan doğruya sözleşmenin karşı, tarafıdır (msl. A, ardakaşı B ile birlikte saçlarını kestirmek üzere berbere gider. B, saçlarını kestirmeyecektir; o sadece A’yı beklemek için dükkâna gitmiştir. Berberin kalfası, A’nın saçını keserken, onun kulağını da kesecek olursa, berber bundan yardımcı kişi kullanan sıfatıyle sorumlu olur. Zira kalfa, berberin B ile, olan sözleşmesinden doğan borcu yerine getirirken sözleşmenin diğer tarafı olan A’ya zarar vermiştir. Buna karşılık, kalfa, elindeki makası, B’nin dizine düşürür ve onun yaralanmasına sebep olursa, berber bu sefer de istihdam eden kimse olarak sorumlu olacaktır. Zira berber ile B arasında bir sözleşme yoktur. Kalfa ise, berberin bir işini görürken, bir üçüncü kişiye zarar vermektedir). Borçlunun, yardımcı kişinin fiilinden dolayı sorumlu olması için şu şartların gerçekleşmesi gereklidir. 1. borçlunun bir borcu ifa veya bir hakkın kullanılması için yardımcı kişiden yararlanması. Burada önemli olan, borçlunun yardımcı kişi kullanmasının borca uygun olmasıdır. Diğer bir deyişle, borçlunun yardımcı kişi kullanmaya hakkı olması gerekir. Eğer borcun niteliğiyle veya sözleşmeye konulan bir şartla borçlunun yardımcı kişi kullanması yasaklanmışsa; borçlu, yardımcı kişi kullanan sıfatıyle değil de, doğrudan doğruya sözleşmenin ihlâli hükümlerine göre sorumlu olur. Zira, yasaklanmış olan yardımcı kişiyi kullanan kimse, sözleşmedeki bir hükme aykırı hareket etmiş, sözleşmeye göre hakkı olmayan bir şeyi yapmıştır. Bu sebeple, yardımcı kişinin fiilinden dolayı sorumluluğun gerçekleşmesi için, borçlunun yardımcı kişi kullanmağa hakkı olması gerekir. Borcun ifasına veya hakkın kullanılmasına borçlunun açık veya örtülü rızasıyle katılan kimse yardımcı kişidir. Bunun için, borçlu ile yardımcı kişi arasında hizmet veya vekâlet gibi bir sözleşmenin bulunması gerekli değildir. Borçluya ifa fiilinde tamamen tesadüfi olarak yardım eden kimse de yardımcı kişi sayılır (msl. alacaklının ev eşyasını kamyondan indirmesi için sokaktan geçen bir kimse, sırf iyilik olsun diye borçluya yardım edecek olursa, borçlu ile aralarında bir bağ bulunmamasına rağmen yardımcı kişi sayılır). Yardımcı kişi ile kaim olan kişi’yi birbirine karıştırmamak gerekir. Kaim kişi, borcun ifasında tamamen borçlunun yerini alır. Bu halde, borçlu aradan çekilmekte, artık onun ifa ile bir ilişkisi kalmamaktadır. Bu sebeple kaim kişinin bulunduğu hallerde, bu kimse yardımcı kişi olmadığı için, borçlu da yardımcı kişinin fiili sebebiyle sorumlu olmaz; 2. yardımcı kişinin alacaklıya ifa dolayısıyle zarar vermiş olması. Zarar ifa dolayısıyle değil de, ifadan yararlanarak, borçla hiç bir ilişkisi olmayan bir yönde verilmişse, borçlu yardımcı kişinin fiili sebebiyle sorumlu olmaz (msl. buzdolabı tamiri için tamirci tarafından eve yollanan yardımcı kişi, buzdolabını tamir ederken kapağını kıracak olursa, tamirci yardımcı kişi kullanan sıfatıyle sorumlu olur. Buna karşılık gönderilen yardımcı evdeki saati çalacak olursa, tamirci yardımcı kişi kullanan sıfatıyle sorumlu olmaz. Zira zarar ifa sebebiyle değil de, bu ifa ile hiç bir ilgisi olmayan bir fiil ile verilmiştir);
3. borcun bizzat borçlu tarafından ifa edilmesi durumunda, meydana gelen zarardan borçlunun sorumlu tutulması: borçlunun yardımcı kişinin fiilinden sorumlu tutulabilmesi için, borçlu yardımcı kişi kullanmayıp, borcu bizzat kendisi ifa etseydi sorumlu tutulması gerekirdi. Eğer borçlu borcu bizzat ifa etseydi, ortaya çıkan zarardan sorumlu olmayacak idiyse, yardımcı kişi kullanması halinde de sorumlu olmaz. Buna göre, borçlunun yardımcı kişinin yermiş olduğu zarardan sorumlu tutulabilmesi için bakılacak şey şudur: borçlu bizzat ifa etseydi, verdiği zarardan sorumlu tutulacak mıydı? Bu soruya olumlu cevap verilirse, yardımcı kişinin verdiği zarardan da sorumlu olur. Buna cevap, borçlu bizzat ifa etmeseydi sorumlu tutulmayacağı şeklinde olursa, o zaman yardımcı kişinin aynı zararı vermesinden sorumlu tutulması için başka şart aranmaz ve borçluya hiç bir kurtuluş beyyinesi getirme imkânı tanınmamıştır. Borçlu meydana gelen zararı ödedikten sonra, yardımcı kişi arasında bir sözleşmenin bulunup bulunmamasına göre farklı hukukî sebeplere dayanır. Borçluyle yardımcı kişi arasında hizmet sözleşmesi veya başka bir sözleşme varsa, borçlu, yardımcı kişiye sözleşmeye aykırılık sebebiyle rücu eder. Böyle bir sözleşme yoksa, o zaman rücu haksız fiil kurallarına dayanır.

Yorum yazın