Tahkim Nedir

Tahkim Nedir

tahkim, bir uyuşmazlığın çözümü için mahkeme yerine, tarafların üzerinde anlaştığı ve kararını hukuksal açıdan bağlayıcı saydığı üçüncü bir kişiye başvurma yöntemi.

Daha çok ticari anlaşmazlıklarda, işçi-işveren uyuşmazlıklarında ve diplomatik kanalların yetersiz kaldığı uluslararası sorunlarda başvurulan bir yöntemdir. Üçüncü kişi ya da hakem, belirli konularda yeterli bilgi sahibi tek bir kişi ya da tarafların üzerinde anlaştığı bir organ olabilir. Kararlar genellikle tarafların ve hakemin, önceden üzerinde anlaştıkları ve görüş birliğine vardıkları sözleşmelere ve tartışma konularına ilişkin yasalara uygun olarak verilir. Ticari anlaşmazlıklarda tahkimin yeğ tutulmasının nedenleri, bu yöntemin tarafları mahkemelerin yargılama giderlerinden kurtarması, sorunları daha hızlı çözmesi ve taraflara anlaşmazlığı gizli tutma olanağını vermesidir. Bu alanda tahkimin olumsuz yönü ise bağlayıcı bir ilke saptamanın ve mahkeme kararlarıyla karşılaştırıldığında da sonucu önceden kestirmenin daha güç oluşudur. Hakemler, anlaşmazlık ortaya çıkınca ya da hakeme başvurmak üzere anlaşma yapılınca seçilir. Ticaret kuruluşları önceden belirlenmiş kurallara uygun olarak, anlaşmazlık çıkmadan da hakem kurulları atayabilir. Tahkim işleminin nasıl yürütüleceği saptanmamışsa ya da saptanan kurallar yetersizse, hakemler bunları belirlemek ya da yeni kurallar saptamakla yükümlüdür. Tahkim süreci verilen karara uymayı gerektirdiğinden, kararın değiştirilmesi için mahkemeye başvurmak ancak tahkim anlaşmasında belirtilen koşullarda söz konusu olabilir. Bunlar, hakemin bir tarafı dinlememesi ve geçerli devlet politikasına uymayan kararlar vermesi olabilir. Türk hukuk sistemi de hukuksal uyuşmazlıkların hakemler eliyle çözülmesi yolunda sözleşmeye hüküm konmasını ya da bağımsız bir tahkim sözleşmesi yapılmasını kabul etmiştir.

Çalışma yaşamında tahkim, grevleri önlemek ya da greve son vermek amacıyla başvurulan bir yöntemdir. Tahkim konusu, haklar ya da çıkarlarla ilgi olabilir. Haklarla ilgili tahkim, toplu iş sözleşmelerinin uygulanmasında ortaya çıkan anlaşmazlıkları çözmeye yöneliktir. Bu uygulama daha çok ABD’de yaygındır. Hakem, anlaşmazlık ortaya çıktıktan sonra ya da toplu sözleşme imzalanırken, önceden belirlenir. Hakem karan bağlayıcıdır. Tahkim usulü, mahkemelerin yargılama sürecine uymayabilir. Hakem kararı yeniden gözden geçirilmek üzere mahkemeye verilemez. Mahkemeye başvurulduğunda, ancak söz konusu anlaşmazlık konularının görüşülüp görüşülmediğine ve kararın toplu sözleşmeye uygun olup olmadığına bakılır.

Çıkarlarla ilgili tahkim, tarafların herhangi bir biçimde anlaşmaya varamaması durumunda hakemin arabuluculuğuna başvurulmasıyla gündeme gelir. Az başvurulan bir yöntem olmakla birlikte, ulaşım ve sağlık hizmetleri gibi temel kamu hizmetlerinin söz konusu olduğu alanlarda gittikçe daha çok yeğlenir olmuştur. Türk iş hukukunda tahkim yolu toplu iş uyuşmazlıklarında tarafların anlaşmasıyla başvurulan bir yöntemdir. Grev ve lokavt yasağının öngörülmüş olduğu durumlarda, toplu iş görüşmesi sırasında beliren uyuşmazlıklar zorunlu tahkim yoluyla ve Yüksek Hakem Kurulu’nca çözülür.

Uluslararası ilişkilerde tahkimin. Eski Yunan kent devletlerine kadar uzanan bir geçmişi vardır. Modern anlamda uluslararası tahkim, Amerikan Bağımsızlık Savaşı sırasında İngiltere ile Amerika kolonileri arasındaki anlaşmazlıkları çözmek amacıyla imzalanan Jay Antlaşmasından (1794) sonra gelişti. 1889’daki 1. Lahey Barış Konferansı, uluslararası anlaşmazlıkları tahkim yoluyla barışçı biçimde çözmeyi sağlayacak esasları bir sözleşmeyle belirledi. Bu sözleşme 1907’deki Lahey Konferansı’nda yeniden gözden geçirildi. İzleyen dönemde tahkime başvurulmasını sağlayan çok taraflı çeşitli uluslararası antlaşmalar da imzalandı. Bunların en önemlisi, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 1949’da kabul ettiğidir.

Bağımsız devletlerin, hareket alanlarını kısıtlamamak için evrensel olarak uygulanabilecek kesin kurallara uymaktan kaçınmaları nedeniyle, günümüzde uluslararası tahkimde büyük güçlüklerle karşılaşılmaktadır. Bunun en çarpıcı göstergesi, hakemlerin seçimi, tahkim usulü, konuların sınırı, tahkim yeri, kanıtların sunulması, kararlarda temel alınacak kurallar ve süreler gibi noktaların genel bir uluslararası antlaşmayla belirlenmemiş olmasıdır. Anlaşmazlığa taraf olanlar, genellikle tahkim usulü ve kararın hangi yasalara göre alınacağı gibi konularda önceden bir anlaşmaya varırlar. Çoğu durumda bağlayıcı bir yasa bulunmaması nedeniyle uluslararası hukuk geçerli sayılır. Anlaşmazlıkların uluslararası tahkim aracılığıyla barışçı yoldan çözülmesine en önemli engel, bu uygulamaya sıkça başvurulmamasıdır Birçok devlet, olumlu bir sonuç vermeyeceğini düşündüğü ya da olumsuz bir karara uymak istemediği için bu yöntemi benirnsememektedir. Ayrıca bak. hakem.

Yorum yazın