Soruşturma nedir

Soruşturma nedir

SORUŞTURMA i. (soruşturmak’tan so-ruştur-ma). Soruşturmak eylemi. || Aydınlatılmamış bir konu üstünde ilgililerden ve tanıklardan etraflı bilgi toplama işi, inceleme: Kasım Efendi bu konuda daha ziyade soruşturmayı derinleştirerek… (H. R. Gürpınar). Savcılık tarafından bir soruşturma yapıldı. (Eşanl. TAHKİKAT.)

— Huk. Ceza muhakemesinin safhalarını gösteren genel terim. (Bk. ANSiKL.) || Hazırlık soruşturması. Bk. HAZIRLIK. ]| ilk soruşturma. Bk. ÜK. || Son soruşturma, hazırlık ve ilk soruşturma safhaları sonucu kamu davasının açılmasına karar verilmesiyle başlayan ve mahkemenin karanyle sona eren muhakeme devresi. (Bk. ANSiKL.)

]| Son soruşturmanın açılması kararı, ceza yargılamasında, sanık hakkındaki isnadın ciddî ve tartışılmaya değer olduğunu belirten ve sorgu hakimince verilen karar. (Bk. ANSiKL.) || Son soruşturmanın durması (veya tatili) kararı. Bk. ANSiKL.

— Mal. Malî soruşturma, Maliye bakanlığı elemanlarının vergi mükelleflerince beyan edilen matrahların doğruluğunu araştırmak amacıyle yaptıkları soruşturma. (Vergi mükellefleri yıl içindeki gelirlerini, yıl sonunda bağlı bulundukları vergi dairelerine bir beyannameyle bildirirler. Beyan edilen gelirlerin toplamı matrah alınarak mükelle: fin ödeyeceği vergi hesaplanır. Maliye, bü beyanların doğruluğunu soruşturma veya inceleme yoluyle araştırır.)

— Sosyol. Sosyolojik soruşturma, sistematik araştırmadan sonra sosyal olayların tasviri. (Monografik soruşturmalar, sosyal soruşturmalar, şehircilik monografileri, görüşler üstüne soruşturmalar, yoklamalar, bütünsel tasvirler, istatistik soruşturmalar, sosyometri testleri ve özel durum incelemeleri, sosyolojik soruşturma kapsamına girer.)

— ANSiKL. Huk. Ceza muhakemesi hukuku alanında soruşturma, muhakemenin yürüyüşü içinde yer alan ve çeşitli safha ve derecelerde değişiklik gösteren genel bir terimdir. Soruşturma denince gerek kamu davası hazırlanırken (meselâ hazırlık ve ilk soruşturma devrelerinde), gerek kamu davası görülürken uyuşmazlık teşkil eden olayın çözülüp gerçeğin ortaya çıkarılması için yapılan bütün işlemleri kapsar. Meselâ hâkimin sanık ya da tanığı sorguya çekmesi, olay yerinde keşif yapılması gibi işlemler soruşturmanın kapsamına girer. Kamu davası hazırlanırken yapılan soruşturma işlemlerini savcı yapar veya yardımcısı durumunda olan kolluk âmir ve memurlarına yaptırır. Kamu davası açıldıktan sonra ve özellikle son soruşturmada, soruşturma işlemlerini mahkeme üstüne alır.

• Son soruşturma

ceza muhakemesinin i-kinci ve sonuncu safhasıdır, ön soruşturmanın amacı, son soruşturmayı hazırlamak ve bunun yapılmasına gerek olup olmadığını araştırmaktır. Son soruşturma safhası kendi içinde şu devrelere ayrılır: duruşma hazırlığı, duruşma ve son karar. Son soruşturmanın özellikleri şunlardır: sözlülük, a-çıklık (aleniyet), bağlılık ve yüzekarşılık. Sözlülük’ten maksat bütün muamelelerin sözlü olarak yapılmasıdır (bir tanığın dinlenmesinde olduğu gibi). Açıklık, duruşmaların kural olarak açık yapılması, isteyenlerin bunu izleyebilmesi demektir. Ancak kanunda belirtilen durumlarda, meselâ küçüklerin yargılanması gibi hallerde duruşma gizli olarak yapılır. Bağlılık, yer, zaman ve şahıs bakımından, bütün işlemlerin aynı yerde, aynı kişilerce ve aynı zamanda yapılması demektir. Yüzekarşılık’-tan maksat ise, işlemlerin, muhakemenin taraflarını teşkil eden savcı ve sanık hazır olduğu halde yapılmasıdır. Bu durumun istisnası sulh mahkemelerindedir. Sulh mahkemesinde savcı bulunmaz. Son soruşturma safhasının birinci devresini teşkil eden duruşma hazırlığı devresinde, duruşmanın çabuk ve istenen şekilde yapıljnası ve bitirilmesi için, gerekli işlemler, hazırlıklar yapılır. Duruşma günü ve saati tayin edilir, dinlenecek tanıklara davetiye yollanır. Muhakemenin en önemli devresi son soruşturmanın ikinci devresi olan duruşmadır. Duruşma devresinde özellikle deliller ortaya konur, yani tanıklar dinlenir, belge niteliğindeki deliller değerlendirilir. Duruşma devresi, son soruşturmaya has özelliklerden başka, vasıtasızlık ve kesiksizlik özelliğine de sahiptir. Vasıtasızlık’tan maksat, yargılama yapan mahkemenin ve hâkimlerin delilleri bizzat değerlendirmesi, araya vasıta sokmamasıdır. Kesiksizlik ise duruşmanın ara vermeksizin yapılması ve bir oturumda uyuşmazlığın çözülmesidir. Ancak bir engelle karşılaşıldığında kesiksizlik ilkesine riayet edilmeyebilir. Bunu, kanunko-yucu da öngörmüş ve duruşmanın tâlik ve tehirini düzenlemiştir. Tehir ile tâlik arasındaki faik, tehire mahkeme başkanının, tâlike ise mahkemenin karar vermesindedir. Son soruşturmanın son devresi olan sonuç çıkarma safhasındaysa, mahkeme, yapılan bütün faaliyeti, delilleri ve işlemleri göz önünde tutarak, uyuşmazlık hakkında bir karar verir. Buna göre mahkeme sanığın fiilinin suç teşkil etmediği sonucuna vardığında sanığı beraat ettirir. Ancak mahkeme bu kararları vermeden önce iddia ve müdafaa makamlarına mütalâalarını bildirmeleri için bir hak tanır. Buna göre önce savcı esas hakkındaki mütalâasını bildirir ve sanığın beraatini veya mahkûmiyetini ister, müdafaa makamı da antitez olarak bu iddiayı çürütmeğe çalışır. Bu arada en önemli nokta son sözün sanığa verilmesidir. Mahkeme son sözü sanığa verdikten sonra kararını verebilir. Mahkeme son karan yani hükmünü verdikten sonra bunu taraflara bildirmek zorundadır. Bu bildirme de iki şekilde gerçekleşir: tefhim veya tebliğ. Tefhim halinde karar hazır bulunanlara doğrudan doğruya ve sözle bildirilir. Tebliğ ise kararın vasıtalı şekilde (msl. posta ile) taraflara bildirilmesidir.

• Son soruşturmanın açılması kararı

Son soruşturma, ilk soruşturma üzerine verilen ve sanık hakkındaki isnadın zayıf olmadığını, tartışılmaya değer bulunduğunu belirten sorgu hâkimi kararma dayanır. Sorgu hâkimi, delilleri inceleyerek işin mahkemeye, yani asıl incelemeyi yaparak karar verecek ceza yargılaması merciine gidip gitmeyeceğine karar verir. Bu kararında sorgu hâkimi, sanığı suçlama durumunda değildir. Sadece, işin yargılamaya ve tartışmaya değer olduğunu belirtmekle yetinir. İlk soruşturma sonunda, isnat zayıfsa son soruşturma safhasına geçilmez. Ceza usul hukukunda, son soruşturmaya geçişe, son soruşturmanın açılması denir. Bu kararın verilebilmesi için delil toplama işi tamamlanmış olmalıdır. Ceza Muh. Us. kn.’na göre, sanığın cezayı gerektiren bir suç işlediği zannını verecek yeterli sebepler varsa son soruşturma açılır.

• Son soruşturmanın durması (veya tatili) kararı

son soruşturma bakımından aranan bir muhakeme şartı gerçekleşmezse ve gerçekleşmesi ihtimali bulunursa verilir.

Yorum yazın