Haciz Nedir Nasıl Yapılır

Haciz Nedir Nasıl Yapılır

HACİZ veya HACZ Ayırma, bölme. || Haciz etmek (veya haciz koymak), borçlunun malına elkoymak.

Kesinleşmiş bir icra takibinin konusunu teşkil eden bir para alacağının elde edilmesini sağlamak için, talepte bulunmuş olan alacaklı lehine, borçlunun bu alacağı karşılayacak miktar ve değerdeki mal ve haklarına icra memuru tarafından hukuken elkonması. Haciz ihbarnamesi. Haciz memuru, haciz işlemini yapmakla görevli kişi. Haciz zabıt varakası, icra memurunca haczin yapıldığını gösteren tutanak sicili. (Bk. sicil.)
Hacizler sicili. Bk. tapu sicili. Hacze iştirak, mevcut bir hacze diğer bir alacaklının iştirak etmesi, (Bk. ansîkl.) Haczi caiz olmayan şeyler. Bk. ansîkl. Haczi kısmen caiz olan şeyler. Bk. ansİkl. Haczin sonuçları. Bk. ansîkl. ihtiyatî haciz. Bk. İHTİYATÎ haciz.

Borçlunun mallarına haciz konulabilmesi için hacizle sonuçlanacak olan takibin kesinleşmesi lâzımdır. Takibin kesinleşmesi için, alacak ilâma bağlanmamışsa ödeme emrinin tebliğinden sonra işleyecek olan yedi günlük sürenin itirazsız geçmesi ve para borcunun ödenmemiş olması gerekir. Bu takdirde borçlunun mallarına haciz koydurulabilecektir. Belirtilen süre i- çinde borçlu tarafından itirazda bulunulacak olursa, bu itirazın kanunda öngörülmüş olan usuller içinde ortadan kaldırılması lâzımdır. Ancak bu durumda icra takibi kesinleşmiş olur ve haciz konulabilir. Haciz işlemi para alacaklarını sağlamak için ve sadece borçlunun malları üstünde icra edilir. Haciz, icra memurunun bu yoldaki beyanı ile tamamlanır, icra memuru haciz iradesini borçluya veya borçlu namına tebligatı kabul edecek olan kişiye varacak şekilde beyan ettiği anda haciz tamamlanmış olur. Haciz iradesinin bu yolda beyan edilmiş olması yeterlidir.

Menkul mallarda haczin tamamlanması için icra memurunun bunlara fiilen elkoyması gerekli değildir. Borçlunun elinden malın alınması bîr muhafaza tedbiridir. Alacaklının rızasıyle haczedilmiş olan menkul mal borçlunun elinde de bırakılabilir. Ancak hacz-
olunan paraların, banknotların, hamiline ait senetlerin, poliçelerin, diğer cirosu kabil senetlerle altın ve gümüş eşyanın icra dairesinde muhafaza edilmesi gerekir (icra iflas kn. md. 88/1). Böyle mallara elkonulması haczin tamamlanmasının bir şartı haline getirilmiştir. Gayrımenkullerde de tapuya haczin bildirilmesi bir muhafaza tedbiridir. Haciz iradesi tapuya bÜ- dirilmeden borçluya bildirilmişse, haciz tekemmül etmiş sayılır. Ancak bprçluya haciz iradesi bildirilmediği halde gayrimenkul haczinin tapuya aksettirilmesiyle de haczin tamamlanması mümkündür. Haczin tamam olabilmesi için, haciz beyanında, hangi malların haczin konusunu teşkil ettiği de açıkça belirtilmelidir, icra memuru, haciz talebi tarihinden itibaren üç gün içinde haczi yapar. Sürenin geçirilmesinden doğan zararlar, icra memurunun sorumluluğu içine girer. Haciz sırasında ve borçlunun kaçınması halinde kilitli kapıların kırılması, borçlunun üstünün aranması gibi zor kullanılmasına kanunen cevaz verilen durumlarda zabıta kuvvetlerinin de, yazılı müracaatı üzerine icra memurunun emirlerine uyması gerekir. Bu uyma zorunluğu ancak kanunî emirler bakımından söz konusu olur. Köylerde haciz yapan icra memurunun emirlerini köy muhtarının da yerine getirmesi kanun gereğidir, icra memuru haciz sırasında borçlu ve alacaklının menfaatlerini en uygun şekilde bağdaştırmak durumundadır. Meselâ borçlunun bir menkul malı, alacağı rahatlıkla karşılıyorsa, artık borçluya ait gayrimenkulun haczediîmesine lüzum yoktur. Gene aynı şekilde, alacağı karşılayacak paranın bulunması halinde artık başka malların haczine gidilmez, ihtilafsız olan mallar önce haczedilir, bunlar alacağı karşılamadığı takdirde ihtilâftı malların haczine geçilir. İcra memuru hacizle birlikte koruma tedbirleri alabilir ve haczedilen malların idaresini de kendi uhdesinde toplayabilir. Meselâ bir gayrımenkulün kiraya verilmesi, bu idare faaliyetlerin- dendir. icra memurunun bu faaliyetleri dolayısıyle tetkik merciine şikâyet mümkündür (bk. şİkâyet). Ancak üçüncü şahsın bu faaliyetlerden edindiği hakların şikâyet yoluyle ortadan kaldırılması kabul edilmemelidir.

Haciz ihbarnamesi
İsviçre Federal icra iflâs kanununda bulunmayan bir hükme göre, hamiline ait olmayan veya cirosu kabil bir senede müstenit bulunmayan alacak veya diğer bir talep hakkı veya borçlunun üçüncü şahıs elindeki menkul bir malı, icra memuru tarafından alacaklının talebi ü- zerine haczedilebilir (icra iflâs kn. md. 89). Bunun üzerine icra memuru borçlu olan üçüncü şahsa bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve takip borçlusuna yapılacak ödemenin geçerli olmayacağını veya üçüncü şahsa bundan böyle menkul malı ancak icra dairesine teslim etmesini, aksi takdirde malın bedelini icra dairesine ödemesi gerekeceğini, takip borçlusuna borçlu olan veya menkul malı elinde bulunduran üçüncü şahsa ihbar eder. Buna haciz ihbarnamesi denir. Üçüncü şahıs haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğinden itibaren yedi gün içinde şu itirazları yapabilir: 1. böyle bir borcu bulunmadığını, haciz ihbarnamesinin tebliğinden önce borcun ö- dendiğini; 2. menkul malın bu tebliğinden önce takip borçlusuna iade edildiğini; 3. kendi elinde iken tebliğinden önce malın istihlâk edildiğini; 4. kusuru olmadan telef olduğunu; 5. malın takip borçlusuna ait olmadığını, icra dairesine bildirir. Bu süre içinde itiraz etmezse borçlu olduğu veya malın elinde bulunduğu kabul edilir. Bunun üzerine kendisine bir ihbarname daha gönderilir ve bunun tebliğinden itibaren yedi gün içinde takibin yapıldığı yer mahkemesinde takip alacaklısı aleyhine bir menfî tespit davası açması, açmadığı takdirde bu süre içinde borcun ödenmesi
veya malın teslim edilmesi bu ihbarnamede bildirilir. Menfî tespit davasında üçüncü şahıs, takip borçlusuna borçlu bulunmadığını veya malın takip borçlusuna ait olmadığını ispat edecektir. Üçüncü şahıs, ilk haciz ihbarnamesinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz ederse, bu takdirde alacaklı üçüncü şahsın cevabının aksini tetkik merciinde ispat etmek zorundadır’. Açıklaması yapılan hüküm (icra iflâs kn. md. 89) özellikle borçluların bankalardan olan alacakları bakımından önemlidir.

Haciz zabıt varakası
Haciz zabıt varakası, haczin tamamlanması şartı değil sadece bir ispat aracıdır. Şu halde haciz zabıt varakasına rağmen haczin tamamlanmamış olması mümkündür. Haczedilecek mal bulunmadığı takdirde, durum haciz zabıt varakasında gösterilir. Bu zabıt varakası kesin aciz belgesi hükmündedir. Haczedilecek mal bulunuyor ve tahmin edilen değerleri alacağı karşılamağa yetmiyorsa, bu durum da haciz zabıt varakasında belirtilir. Bu zabıt varakası geçici aciz belgesi hükmünde sayılır ve alacaklıya sadece iptal davası açma hakkını vezir (İcra iflâs kn. md. 277 v.d.). Bk. Aciz vesikası.

Hacze iştirak
Şartları gerçekleştiği takdirde mevcut bir hacze, diğer bir alacaklının iştirak etmesi mümkündür. Bu sebeple haczin rehin gibi bir öncelik (rüçhan) hakkı vermeyeceği söylenir. Ancak bu konuda kanun, kaynak İsviçre kanunundan ayrılmış ve hacze iştiraki geniş ölçüde .kayıtlamıştır. Bu bakımdan çoğu zaman haciz fiilî olarak bir öncelik hakkı bahsedebilmektedir. Kanun önce iştirakin hangi süre içinde mümkün olabileceğini belirtmektedir: ilk haciz üzerine satılan malın tutarı vezneye girinceye kadar iştirak mümkün olabilecektir. Bundan başka kanun, hacze iştirak etmek isteyen alacaklının, haciz koydurmuş olan alacaklıya belirli bir şekilde «takaddüm» etmesini öngörmüş ve bu takaddümün belirli şekillerde ispatını aramıştır: ilk haciz ilâmsız takibe müstenitse takip talebinden, ilâma dayanıyorsa dava açılmasından önce yapılmış bir takip üzerine alman aciz belgesine, yukarıdaki tarihlerden önce açılmış bir dava üzerine alınmış ilâma, yine aynı tarihlerden önceki tarihi taşıyan resmî veya tarih ve imzası tasdikli bir senede, nihayet yine aynı tarihlerden önceki tarihi taşıyan resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri içinde ve usulüne göre verdikleri makbuz veya belgeye dayanan alacaklılar, haczi koydurmuş alacaklının haczine iştirak ederler ve hacizli malın satılmasından elde edilen bedelden, bedelin bütün iştirakli hacizleri karşılamaması halinde, alacakları
nispetinde yararlanırlar. Açıklanan iştirak bir takibe dayanılarak yapılan iştiraktir. Kanun bazı şahıslar bakımından bir takip yapılmaksızın da iştiraki mümkün görmüştür. Bunlar borçlunun eşi ve çocukları, vasi veya kayyımı olduğu şahıslar, evlenme, velâyet veya vesayetten doğan alacaklar için takibe lüzum kalmaksızın ilk haciz üzerine bedelin vezneye girmesi anma kadar hacze iştirak edebilirler (icra iflâs kn. md. 101). Bu iştirak ancak belirtilen durumların devamı veya bu durumların kalkmasını takip eden bir yıl içinde mümkündür.

Haczi caiz olmayan şeyler
Kanunkoyucular alacaklının alacağını elde etmesi için borçlunun mallarına haciz yoluyle müracaat etmesi imkânına bazı sınırlamalar getirmiştir; bu sınırlamaların ana amacı borçlunun ve ailesinin hayatlarını devam ettirebilmeleri imkânını sağlamak, diğer bir deyişle alacaklının hakkına kavuşabilmesine ancak kamu düzeni çerçevesi içinde müsaade etmektir: 1. öncelikle devlet malları haczedilemez (İcra İflâs kn. md. 82). Devlet malları 1050 sayılı Muhasebei Umumiye kanununda tarif edilmiştir. Bu hükmün
temelinde devlete karşı cebrî icra olamayacağı esası bulunmaktadır. Maddenin bu bendinde özel kanunlardaki hükümler gereğince de bazı malların haczedilmeyeceğine işaret edilmektedir; 2. borçlunun kendisi ve mesleği için gerekli elbise ile borçlu ve ailesi için gerekli olan yatak takımları ve ibadete ilişkin, kitap ve eşya da haczedilmez (İcra İflâs kn. md. 82). Ancak, meselâ borçlunun birden fazla elbisesi varsa, ibadet eşyası değeri yüksek antika eşya niteliğinde ise bunların ha^zi mümkündür; 2. vaz geçilmesi kabil olmadan mutfak takımı ve ev eşyası haczedilemez; 4. çiftçi o- lan borçlunun, kendisi ve ailesinin geçimi için gerekli olan arazi, çift hayvanları, ulaşım araçları, bunların diğer teferruatı ve tarım âletleri haczedilemez. Diğer meslek sahiplerinin sanat ve meslekleri için gerekli olan araçlar ve kitaplar, arabacı, kayıkçı ve hamal gibi küçük taşıyıcıların geçimlerini sağlayan araçları haczedilemez; 5. borçlu ve ailesinin geçinmeleri için gerekliyse bir süt veren manda veya inek, yahut üç keçi veya koyun ile bunların üç aylık yem ve yataklıkları haczedilemez (İcra İflâs kn. md. 5); 6. borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları, borçlu çiftçiyse gelecek ürün için gerekli olan tohumluk haczedilemez; 7. borçlu bağ, bahçe, meyve veya sebze yetiştiricisi ise kendisi ve ailesinin geçimi için gerekli olan bağ, bahçe ve bu iş için gerekli araçlar haczedilemez (İcra İflâs kn. md.. 82/7). Geçimi hayvan yetiştirmeğe bağlı olan borçlunun ve ailesinin geçimi için yeter derecede hayvan ve bunların üç aylık yem ve yataklıkları da kabili haciz değildir; 8. karşılıksız olarak kaydı hayat ile irat tesis edilmiş olması ve bunun haCzedilemeyeceği kaydının kabul edilmesi halinde bu irat da haczedilemez. (Borçlar kn. md. 510); 9. ördü ve zabıta hizmetlerinde malûl olanlara bağlanan emeklilik maaşlarıyle bu hizmetlerden biri dolayısıyle ailelere bağlanan maaşlar, ordunun hava ve denizaltı mensuplarına verilen uçuş ve dalış tazminat ve ikramiyeleri, askerî malûllere, şehit yetimlerine verilen terfi zammı ve 1485 numaralı kanun hükmüne göre verilen inhisar beyiye hisseleri haczedilemez; 10. bir yardım sandığı veya dernek tarafından hastalık, zaruret ve ölüm gibi hallerde bağlanan maaşlar haczedilemez; 11. vücut veya , sıhhat üzerine ika e- dilen zararlar için zarar görenin kendisine veya ailesine toptan veya irat olarak verilen veya verilmesi gereken paralar da haczedilemez. Borçlunun hali ile uygun evi de kabili haciz değildir. Bk. ev’in haczi.

Haczi kısmen caiz olan şeyler
Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilâma müstenit olmayan nafakalar, emekli maaşları, sigortalar veya emekli sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar, borçlu ve ailesinin geçimleri için gerekli olan miktar ayrıldıktan sonra geri kalan kısım haczedilebilir. Geçinmeleri için ne kadar ayrılması gerektiğini icra memuru takdir edecektir. Ancak haczedilecek olan kısım, yukarıda belirtilen gelirlerin dörtte birinden az olamaz. Yani her halde gelirin dörtte biri haczedilecektir. Bu gelirler üzerinde birden fazla haciz varsa bunlar sıraya konacaktır. Sıra bakımından önde olan haczin kesintisi bitmedikçe, sonraki haciz için kesintiye geçilemez. Bu hüküm, gelir sahibinin bütün gelirinin haczedilmesini önlemek için kanuna sonradan eklenmiştir.

Haczin sonuçları
Haciz konulan malda borçlunun tasarruf yetkisi alacaklı lehine tahdide uğramaktadır. Yani borçlunun hacizli mal üstündeki tasarrufları alacaklının hakları ile çatıştığı ölçüde hükümsüz olacaktır. Borçlunun tasarrufu sonucunda hak kazanmış olanlar, bu haklarını tasarruf ile hakkı ihlâl edilen alacaklıya karşı ileri süremeyeceklerdir. Ancak hacizli malı iyi niyetle iktisap eden üçüncü şahıs, alacaklıya karşı da malı geçerli bir şekilde kazanmış ulur. Burada iyi niyetli olma, haczi bilmeme durumudur. Durum menkul mallarda olduğu gibi gayrimenkul mallarda da böyledir. Ancak haczin tapu kütüğüne aksetmesinden sonra üçüncü şahsın iyi niyet iddiası dinlenmez. Hacmin tapu kütüğüne şerh edilmesi, hacizli gayrımenkulün temlikine engel değildir. Ancak alacaklı, hacizli gayrımenkulü paraya çevirtebilir ve alacağını elde edilen satış bedelinden temin eder. Satış bedelinden geriye bir şey kalırsa bu gayrımenkulü muteber olarak iktisap etmiş olan üçüncü şahsa verilir.

Yorum yazın