Termit Nedir – Termit böceği

Termit Nedir – Termit böceği

termit, Isoptera takımını oluşturan yaklaşık 1.900 böcek türünün ortak adı. Karıncaların yer aldığı Hymenoptera (zarkanatlılar) takımından bağımsız bir evrim süreci geçirmiş olmalarına karşın davranış ve biçim benzerlikleri nedeniyle akkarınca ya da beyaz karınca adlarıyla da tanınırlar. Termitlerin çoğu tropik bölgelerde bulunur. Güney Yarıküre’deki dağılımları Güney Afrika’nın güney ucuna. Avustralya, Yeni Zelanda ve Tasmanya’ya kadar uzanır. Kuzey Yarıkü-re’deki türler ise kuzeye doğru en çok Avrupa’da Fransa’nın kuzey kıyılarına, Asya’da Güney Kore’ye ve Japonya’nın kuzeyine, Kuzey Amerika’da Vancouver Adasına kadar yayılmıştır. Özellikle odun içinde yaşayan bazı türler insan tarafından çeşitli ahşap malzemelerle birlikte bu doğal yaşama alanının dışına taşınmıştır.

Yaşayan en ilkel hamamböcekleri olan Cryptocercus cinsinin üyeleriyle birçok özelliği benzeşen termitler, olasılıkla hamamböceğine benzer bir atadan türemiştir.

En eski fosillerin Kretase (Tebeşir) Döneminin (y. 136-65 milyon yıl önce) başlarından kalmış olmasına karşın, kökenlerinin çok daha eskiye, Permiyen Dönemin (y. 280-225 milyon yıl önce) sonlarına uzandığı sanılmaktadır.

Termitler küçük ya da orta uzunlukta, genellikle yumuşak gövdeli böceklerdir.

Görevleri birbirinden kesin biçimde ayrılmış kastlar oluşturarak koloniler halinde yaşarlar. Bir termit kolonisinde tipik olarak üç kast bulunur: Üremeyi sağlayanlar, işçiler ve askerler. Yalnız üreme işlevini üstlenenlerin gelişmiş eşey organları bulunmakla birlikte zarkanatlılardan farklı olarak erkek ve dişiler eşit sayıdadır. Her kolonide genellikle bir anatermit ve bir erkekten oluşan bir çift üreme bireyine rastlanır. Bunlar eski kolonilerden ayrılan kanatlı erişkin bireylerden gelişir. Üreme bireylerinin iri bileşik gözleri, sert ve pigmentli gövdeleri vardır. Kanatlan çiftleşme uçuşundan sonra kopar. Erkeğin uzunluğu 1-2 cm dolayında kalırken anatermit yumurtladıkça büyür ve 11 cm uzunluğa erişebilir. İşçiler ve askerler kısırdır, işçiler çoğu kolonide en kalabalık kastı oluşturur. Bunlarda göz bulunmaz, gövdeleri soluk renkli ve yumuşak, ağız parçalan çiğnemeye uyarlanmıştır. Askerler de kördür ve yuvalarını türlere göre ya irileşmiş çeneleri ya da salgıladıkları kimyasal maddelerle korurlar.

Termitler odun içinde ya da toprağın altında yaptıkları yuvalarda yaşar. Yuvalar yüksek nem oranını korumak için dış ortamdan yalıtılmıştır. Ama yuvada hava dolaşımını sağlayacak havalandırma delikleri bulunabilir. En dikkat çekici yuvalar savanlarda görülür ve yerden yükselen tepecikler oluşturur. Tepecikler kubbe ya da koni biçiminde olabilir. Afrika’da yaşayan Mac-rotermes cinsinin üyeleri bazen yüksekliği 9 m’ye ulaşan yuvalar yapar. Avustralya’da yaşayan pusula termitinin (Amitermes meri-dionalis) kama biçimli yuvaları hep aynı doğrultuda yükselir. Bu yuvaların geniş yüzleri doğu ve batı, sivri yan kenarları kuzey ve güney yönlerine bakar. Termit tepeciklerinin dış duvarları genellikle sertleşmiş topraktandır.

Yuvaların içindeki yollar odun parçalan ve dışkıların karışımından oluşan kartonsu bir yapı oluşturur. Bu kartonsu yapı odunda yaşayan termitlerin yuvalarında da görülür. Ağaçtaki yuvalar her zaman bir kaçış yoluyla toprağa bağlıdır.

Termitler yaptıklan tepecikleri çeşitli omur-gasızlann yanı sıra bazı kelerler, yılanlar ve kuşlarla paylaşmak durumunda kalabilir. “Termitsever” olarak nitelenen bazı böcekler birlikte evrimlendikleri anlaşılan termit türlerinin yuvalan dışında varlıklannı sürdüremezler. Bazı termit türleri bile yalnız öbür termit türlerinin (zorunlu konaklara) yuvala-nnda yaşayabibr ve konak türlerin yuvalann-daki kartonsu maddeleri yerler. Incolitermes cinsinin üyeleri beslenmekle kalmaz, çiftleşme döneminde yuvadan uçmak için konakla-nnın çıkış deliğini de kullanırlar.

Çiftleşme uçuşu yeni kolonilerin kurulmasını sağlaması bakımından büyük önem taşır. Üreyimli bireyler yılın belli bir döneminde gelişir ve işçilerin hazırladıkları yollardan dışarı çıkarlar. Dışarıya çıkış çevre koşullarına bağlı olarak aynı yörede yaşayan kolonilerde aynı zamana rastlar. Bu durum farklı koloniler arasında döl alışverişini sağlar. Üreyimli bireyler iyi uçamadık-larından rüzgârın yardımı olmazsa yuvadan ancak birkaç yüz metre kadar uzaklaşabilirler. Uçuşmanın hemen ardından kanatları kopan ve eşlerini bulan erkek ile dişiler birlikte küçük bir yuva kazarak kendilerini bu “gerdek odasına” kapatırlar. Tümüyle gelişmiş anatermitler 50 yıl boyunca günde 36 bin yumurta bırakabilir. Termitler uzun ömürlü hayvanlardır. İşçiler ve askerler 2-5 yıl kadar yaşarken birçok üstün yapılı termit türünde üreyimli bireyler 60-70 yıl yaşabilir.

Termitler yarıbaşkalaşmaya uğrayan böceklerdir. Yumurtadan çıkan nemfler gelişip deri değiştirdikçe yavaş yavaş değişim geçirir. Koloninin başlangıcında bütün nemfler işçi ve asker olarak gelişir. Koloni düzeni tümüyle yerleştiğinde kanatlı bireyler görülür.

Termitler bitkilerin temel yapıtaşı olan selülozu tüketir. Bu maddenin sindirilebil-mesi bağırsaklarında barınan ortakyaşar canlılar sayesinde gerçekleşir. İlkel termitlerde selülozun parçalanmasını bazı kamçılı tekhücreliler sağlar. Termitidae familyasını oluşturan daha üstün yapılı 1.413 termit türünde ise ortakyaşar kamçılılar yoktur ve yalnız midelerinde bakteriler bulunur. Kolonide işçiler bir yandan kendilerini beslerken öbür bireylerin de beslenmesinden sorumludurlar. Macroterminae altfamilya-sından termitler Termitomyces cinsinden ortakyaşar mantarları yuvalarında yetiştirerek beslenme gereksinimlerini karşılar. Bu mantarlar üstünde yetiştirildikleri dışkı maddelerini içeren yığınları termitlerin kullanabileceği maddeler halinde parçalar. Termitler ayrışan maddelerin yanı sıra mantarları da yer.

Termitler insanlar için değerli bitkisel maddeleri ve ahşap malzemeyi kemirerek büyük zararlara yol açabilir. Doğal ortamının dışına götürülen termitler de bina içlerinde ve tarım alanlarında önemli zararlılar arasına girmiştir.

Yorum yazın