Uçağın Parçaları

Uçağın Parçaları

Uçağın otomobil ya da gemideki gibi direksiyonu yoktur. Pilot, uçağı yere saplanmış bir kol ile yönetir. Buna kumanda kolu (lövye) denir. Bazı uçaklarda kumanda kolunun tepesinde yalnızca bir yumru olabilir, öteki uçaklarda ise kumanda kolu yarım ya da tam daire biçiminde biter.
Kumanda kolu, uçağın kuyruğunda hareket edebilen bir parça olan, yükselme dümenine bağlıdır. Yükselme dümeni yukarı ve aşağı doğru hareket eder.
Kumanda kolunu geriye çekmek yükselme dümenini yukarı kaldırır. Bu hareket, uçağın kuyruğunun aşağı inmesini ve burnunun yukarı kalkmasını sağlar. Tüm bu hareketler uçağın yukarı tırmanmasını sağlar.
Kumanda kolu geriye itilince yükselme dümeni aşağıya iner. Böylece kuyruk yukarı doğru yükselirken, uçağın burnu yere doğru alçalır. Bu hareketler de uçağın alçalmasını sağlar.
Kumanda kolu aynı zamanda uçağın kanatlarında yer alan ve hareket edebilen kanatçıklara (aileron) bağlıdır.
Kumanda kolunu sola ya da sağa itmek (ya da kolun ucundaki tekeri döndürmek) kanatçıkları
aşağı ve yukarı doğru hareket ettirir. Bu hareket uçağın istenen bir yöne doğru yatış kazanmasını sağlar. Uçuş yapanlar buna uçağın yan yatması derler. Uçağın yan yatması dönüşü kolaylaştırır.
Pilotlar aynı zamanda ayaklarını kullanırlar. Yerde düşey dümen kablolarına bağlanmış iki pedal vardır. Dümen pedalı uçağın düşey kuyruğundaki dümene bağlanmıştır. Soldaki pedala basmak uçağı sola, sağdaki pedala basmak uçağı sağa döndürür.
Uçağın kuyruğunda ve kanatlarında yer alan, hareketli parçaların tümüne kumanda yüzeyleri denir. Gaz kolu adı verilen bir kol uçağın motoruna bağlıdır. Gaz kolu ne kadar açıksa o kadar fazla yakıt motora gider ve motor o kadar hızlı döner. Gaz kolu, kumanda kolu ve pedallar uçağın kontrol aygıtlarıdır.
Doğal olarak bir silindir pervaneyi kendi kendine döndüremez. Bazı uçakların 24 kadar silindirleri vardır, küçüklerinde ise daha azdır. Uçak motorlarının çoğunda silindirler, araba motorlarındaki gibi düz bir sıralama yerine halka biçiminde yerleştirilmiştir. Pistonların halka biçiminde yerleştirildiği motorlara radyal motorlar denir.

JET MOTORLARI
Yolcu ve askeri uçakların çoğunda, bazı helikopterlerde ve özel uçakların bazılarında jet motorları vardır. Jet motorlarına tepkili motorlar denir. Tepkili motorda, genleşebilen sıcak gazlar, başka çıkış olmadığından motor silindirinin önünü zorlayarak iter. Daha sonra bu gazlar geriye basınçla gelir ve uçağı öne iterken kendi de arka egzostan çıkar. (Isaac Nevvton’u hatırladınız mı?)
Mekanik parçaları olmadığı için dinamik basınçlı motorların hızı sınırsızdır. (Mekanik parçaların hızlı hareket edebilme yeteneği sınırlıdır ). Ama pek çok dinamik basınçlı motorun çalışmaya başlayabilmesi için hızlanması gerekir, çünkü yakıtı alevlendirmek için havanın motordan geçerken büyük bir hıza erişmesi ve sıcak havayı dışarı atması zorunludur.

Bazı jet uçaklarında ise türbinli (türbojet) jet motorları vardır. Dinamik basınçlı motorlar gibi,
türbinili jet motorlarının da pervanesi yoktur.

Türbinli – pervaneli motor (türboprop) türbini jet motorlarına benzer, ama pervaneleri çevirmek gibi fazladan bir görevi olduğu için türbini daha büyük ve ağırdır. Pervane ve egzoz türbinli motorlu uçaklara itici kuvveti birlikte verirler.

Roket motoru da bir tepkili motordur, ancak jet motorlarında olduğu gibi dışardaki havayı toplamak için bir hava giriş ağzına gereksinimi yoktur. Onun yerine kendi yakıtını ve yakıtı yakmak için oksijeni kendisi taşır.
Roket motorlarının dışarıdan hava gereksinimi yoktur, bu motorlar yüksek-uçuş yapan
uçaklarda (havanın çok az yoğun olduğu yerde uçan uçaklar) ve hiç hava olmayan yerlerde uçan uzay araçlarında kullanılır. Bilim adamları kimyasal bataryalardan ya da atomik reaktörden gücünü alan nükleer motorlar ve güneş enerjisini kullanacak olan güneş motorları gibi yeni motorlar üzerinde çalışmaktadırlar.

Yorum yazın