Trabzon Folklor Halkbilimi

Trabzon Folklor Halkbilimi
Folklor (Halkbilim), Çok eski bi etkilediği gibi yakın komşularıyla olan ilişkilerinde de alıntılar yaparak folklorunu oluşturmuştur. Trabzon, Karadeniz kıyı kesiminin Ordu’dan başlayan ikinci bölümü için en yaygın ve hareketi: horon merkezlerinden biridir. Halk müziğinde Kuzeydoğu Anadolu, Karadeniz ve bazı Orta Anadolu yörelerinin değişik oranlarda etkileri görülür. Dağınık yerleşme tipinin geçerli olması, yöre halk müziği ve oyunlarının değişik etkiler taşımasına ortam hazırlamıştır. Karadeniz Bölgesi kıyı kesimlerinde yerleşim birimleri arasında dil, konuşma uyumu ve ağız türlerinin değişmesi söz konusu değildir. Ancak kıyıdan uzaklaşıldıkça yayla bölgelerine özgü folklorik ilişkilerle oluştuğu için Trabzon; iç kesimlerde ve dağ bölgelerinden yapılacak araştırmalarda orantılama olanağı sağlayacak merkez bölgelerden biridir. Giyim-Kuşam Kadın kılıkları: Bölge kadınlarının giyimlerinde, düğün ve eğlencelerin dışında bir yalınlık göze çarpar. Başa pullu ya da oyalı yazma örtülür, baş yaşmağı adı verilen geniş başörtüyle çatkı yapılır. Beyaz bürümcük gömlek (içlik), göğsü ve yanlan kaytanlı, yalın işlemeli yarım cepken (yelek) giyilir. Şalvar üstüne kuşak ve peştemal adı verilen önlük sarılır. Hafif topuklu’ayakkabı giyimi tamamlar. Düğün giysileri son derece göz alıcıdır. Özellikle gelinlerin giysilerine büyük özen gösterilir. Geline boydan boya şırma işlemeli, vişneçürüğü, kırmızı, mor, yeşil, lacivert renkli kadife kumaşlardan yapılmış bindallı giydirilir. Bindallının arka eteğine kadar uzanan ve üzerine altın ya da gümüş tellerle çiçek motifleri işlenmiş beyaz ipek kumaş duvak işlevi görür. Duvağın iki yanından yere kadar uzanan tellerin bir tutamı renkli kâğıt ve kumaşlarla gelinin alnına tutturulur. Ayrıca alna gökkuşağının yedi renginden yıldız biçimi kesilmiş pullar yapıştırılır.

Erkek kılıkları: Başa kara poşu ya da kabalak adı verilen başlık takılır. Yakasız beyaz mintan, kenarları ve cep üstleri kaytanlı siyah cepken giyilir. Bele genellikle gümüş zinciri sallandırılan Çerkez kayışları bağlanır, kama takılır. Zıvga adı verilen önü ve arkası büzmeli şalvar ve yumuşak çizme giyimi tamamlar.

Halk müziği ve oyunları. Trabzon, horon oyunlarının en canlı merkezlerinden biridir. Denizcilik ve balıkçılığın başlıca ekonomik etkinlikler olması, yöre folklorunda deniz ve balığın, özellikle de hamsinin önemli yer tutmasına neden olmuştur. Horon Karadeniz’e özgü ve dizi halinde oynanan bir oyundur. Çok hızlı oynandığı için erkek oyunu olarak nitelenir. Kadınlar da kendi aralarında horon oynarlar, ancak kadın horonları erkeklere oranla daha yavaştır. Çok hızlı figürler, canlı ve tetik hareketler horon oyununun başlıca özellikleridir. Horonun bu özelliği genellikle balığın haraketlerini taklik etmek ya da deniz acılığından duyduğu sevincin yansıması olarak yorumlanır. Önceleri bölgenin en yaygın çalgısı olan davul-zurna, zamanla kemençeye bırakmıştır. Ancak Trabzon’un batı kesiminde cura, zurna ve davulla da horon oynanır. Bölgede en yaygın horon türü sıksara’dır. Karadenizli için horon oynamak bir tür gereksinmedir. Bazen 3-4 saat gibi uzun süre ara vermeden horon oynandığı görülmüştür. Trabzon’un halk müziğinde maniler de önemli bir yer tutar.

Yorum yazın