Prizma Nedir – Çeşitleri

Prizma Nedir – Çeşitleri Nelerdir

Işık ışınlarını saptıran ve ayrıştıran, ortak ayrıtlı düz iki yüzü olan saydam cisim.Kesişen düz iki diyoptrla sınırlanmış bir aygıt olan prizmanın, ayrıta dik bir düzlemle kesitine asal kesit denir .Basit bir prizma tek bir maddeden yapılmıştır ve geometrik bir prizma biçimindedir. Poliprizma ise kırma açısı aynı, ama kırılma indisi maddesi farklı çok sayıda küçük prizmanın yan yana konmasından meydana gelir.
Bazı bileşik prizmalar ya birçok prizmanın, ya bir prizmayla paralel yüzlü lamların, ya da bir prizmayla çeşitli biçimlerdeki merceklerin birleştirilmesiyle elde edilirler.

BİR IŞIK IŞINININ SAPMASI

Bir prizma,özellikle A iki düzlemli açısı ya da kırma açısıyla ve yapıldığı maddenin n kırılma indisiyle nitelenir. Prizmanın içine bir i geliş açısıyla giren bir ışın, hava-cam diyoptrundan geçerken ilk kırılmaya uğrar. Bu ışın prizmanın içinde düz bir yol aldıktan sonra cam-hava diyoptrundan geçerken yeniden kırılır ve prizmanın çıkış yüzüne dik doğrultuyla bir i’açısı yaparak çıkar (Çiz. 1). Prizmadan geçen ışınlar, prizmanın tabanına doğru saparlar. Descartes yasalarını uygulayarak i,i’, r ve r’ açılan matematiksel olarak saptanabilir. Tüm açılar, IN ve I’N’ normallerine göre ölçülür. Işın

prizmadan geçerken Çizim l’de olduğu gibi hiçbir yansımaya uğramazsa, aşağıdaki eşitlikler yazılabilir: sin i = n sin r sin i’ = n sin r’

A = r + r’

SI ışınının A sapması (gelen ışın ve çıkan ışının doğrultuları arasındaki açı) i + i’ – A’ya eşittir:

A = i + i’-A’ya eşittir.

Sapma açısı geliş açısıyla değişir. Özellikle, bu açının belirli bir değeri için en düşük sapma gözlenir; bu durumda i ve i’ açıları eşittir; r ve r’ için de aynı şey söz konusudur.

r = r’ = A .

2 ’

A m en küçük sapma açısı sin A+2Am = n sin A denklemini sağlar.

IŞIĞIN AYRILMASININ (DİSPERSİYON) İNCELENMESİ

Prizmanın kırılma indisi, geliş açısının dalga boyuyla değişir; prizma, karmaşık bir ışık demetini, bu ışık içindeki farklı ışınımlar kadar demetlere ayırır. Böylelikle, gelen beyaz ışıktan kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, lacivert, mor renklerine denk düşen çok sayıda demet elde edilir. Çizim 2’deki düzenekle ekran üstünde yarığın (fant) bir görüntüler dizisi oluşur; bu ışınımlardan her biri, gelen ışığın bileşimine girerler. Dalga boyu küçüldükçe sapmanın büyüdüğü gözlenir: Mor, kırmızıdan daha çok sapar.

UYGULAMA ALANLARI

Prizmanın ayırma özelliklerinden tayfölçerler ve tayfçekerlerde yararlanılır. En küçük sapma açısuu prizmanın-kine bağlayan bağıntı, bir camın indisinin ölçülmesi yönteminin temelidir.
İncelenecek olan camdan bir prizma kesildikten sonra A açısıyla belirli bir tekrenkli ışınım için en küçük sapma açısı gonyometrede (açıölçer) ölçülür (Çiz. 3).

Gonyometre tekrenkli bir S ışık kaynağıyla aydınlatılan bir kdimatörden, bir verniyenin takılı olduğu bölünmüş bir çemberin üstünde yer değiştiren bir dürbünden ve aygıtın ekseni çevresinde de dönen prizmayı taşıyan bir tabladan oluşur. Göz önüne alman ışınım için, yukarıda verilen bağıntıdan n’nin değeri hesaplanır.

Işm demeti, prizmadan geçecek yerde yüzlerden birinden yansıyabilir (bunun için i’ açısının camın sin bağıntısındaki limit kırılma açısından büyük olması yeterlidir). Bu özellikten, ayna olarak kullanılan tam yansımalı prizmalarda yararlanılır .

Giriş yüzüne dik olarak gelen paralel bir ışın demeti, köşegen yüzde tam bir yansımaya uğrar ve üçüncü yüze dik olarak dışarı çıkar . Art arda tam yansımalı iki prizmadan oluşmuş bir sistem, birinci merceğin ters olarak verdiği bir görüntüyü düzeltir. Böyle sistemlerden gözlüklerde, dürbünlerde, bazı periskop ya da teleskoplarda, vb’nde yararlanılır

Yorum yazın