Fizikte Enerji Nedir

Fizikte Enerji Nedir

Eğer evrende hiç enerji olmasaydı, ırmaklar akmaz, yıldızlar parlamaz, güneş ışığı olmazdı ve her şey donmuş, cansız, dingin dururdu.
Enerji nedir?
Hiç kimse tam olarak bilmiyor. Ama bilim adamları enerjinin neler yapabileceğine ilişkin bir çok şey öğrendiler. Cisimler enerji yardımıyla hareket edebilir. Her şeyi ısıtan enerjidir. Bir cismin ses çıkarabilmesi ya da ışık verebilmesi de enerji yardımıyla olur.
Dünyadaki herhangi bir cisim önceki hareketinden daha hızlı ya da daha yavaş hareket ettirildiği zaman, işin içinde mutlaka enerji vardır. Ama, cismin hareketindeki değişiklik yalnızca itildiği ya da çekildiği zaman meydana gelebilir. İtme ya da çekme olduğunda bilim adamları kuvvet uygulandığını söylerler. Kuvvet bir itme ya da bir çekmedir. Enerji ve kuvvet aynı şey değildir, ama birbirlerine bağlıdırlar.
Bilim adamları, enerji ve güç sözcükleriyle birlikte başka bir sözcüğü, iş sözcüğünü de sık sık kullanırlar. “İş” dedikleri zaman genel, günlük anlamdaki işten oldukça değişik bir şeyi anlatmaya çalışırlar. Birçok insan bahçeyi çapaladığında ya da oyun ve dinlenme dışında herhangi bir şey yaptığında iş yaptığını söyler. Ama bir bilim adamı, “İş” ile bir cismin yol alması için ona kuvvet (itme ya da çekme) uygulandığında enerjinin yaptığı şeyi tanımlar. Bu demektir ki, herhangi bir şey hareket ettirildiğinde iş yapılmıştır. Bilimse) anlamda beyzbol “oynamak” çok iş gerektirir: Topu atmak, sopayla vurmak ve yakalamak.

Hareket etmeyen, durağan bir duvarı dilediğiniz sürece gücünüz yettiği kadar itebilirsiniz, ama kendinizi ne kadar yorgun hissederseniz hissedin, duvar bereket etmediği için, hiç bir iş yapmış sayılmazsınız.
Ama bir topu havaya atın. Bu hareket ne kadar kolay görünürse görünsün, topun üzerinde bir iş yaptınız. Onu elinizle iterek hareket ettirdiniz. Bu işin yapılabilmesi için kolunuzun kaslarından topa enerji gitti.
Topu havaya attığınız zaman, onu hareket ettiren enerji mi, kuvvet mi yoksa sizin yaptığınız iş mi?
Üçünün karışımıdır. Eğer kolunuzdan hiç enerji çıkmasaydı, topa güç veremezdiniz ve onu elinizdeki hareketsiz durumundan kurtarıp havaya atarken yapmış olduğunuz gibi, iş yapmış olamazdınız.
İş yapmak için enerjiye her zaman gereksinme vardır. Eğer topu üst üste atmayı sürdürürseniz, sonunda kaslarınızda depo edilmiş olan tüm enerjiyi tüketirsiniz ve o kadar yorulursunuz ki, durmak zorunda kalırsınız. Dinlenip biraz yiyecek yemeden topu yeniden atamazsınız. Dinlenme vücudunuzun toksinlerinden kurtulmasına yardım ederken, yiyecekde kaslarınıza yeni enerji depolar. Böylece, kaslarınızın top, kutu ya da çim biçme makineleri gibi şeyleri hareket ettirirken daha fazla iş yapabilir duruma gelmesi sağlanmış olur.

ENERJİNİN GERÇEKLERİ
Enerji gizemli bir güçtür. Öyle bir güç ki, onun üzerinde öğrenilmesi gereken ilk gerçek, ne olduğunu bilmenin olanaksızlığıdır.
Enerji ölçülebilir, kullanılabilir, bir işe koşulabilir, tüketilebilir, üretilebilir, iletilebilir ya da ulaştırılabilir. Ama, evrende ve dünyamızda nasıl olupta meydana geldiği ve ne olduğu bilinemez. Tıpkı ışık gibi… Tıpkı ışığın görüldüğü, aydınlattığı ve ısıttığı halde tanımlanamayacağı gibi.
Enerji binbir kılıkta görünür bize; bu sayfayı çeviren parmaklarınızı olduğu gibi bir otomobili, bir uzay aracını, koşan bir atletin bacaklarını hareket ettiren odur. Vücudumuzu ısıtan, evlerimizi aydınlatan, beynimizi ya da fabrikalarımızı işleten, güneşimizi ve dünyamızı ve tüm yıldızları yörüngelerinde dolandıran enerjidir. Akan suda, yanan ateşte, soluduğumuz havada, yediğimiz besinde kısaca, gördüğümüz ve görmediğimiz her şeyde dönüşük biçimlerde kendini gösterir. Enerji, yapan ve yaptıran, üreten ve tüketendir. Hiç bir şey onsuz yapılamaz, oluşamaz.
Öyleyse enerji nedir? Fizikteki “Bir nesne ya da dizgede bulunan iş yapabilme gücü” gibi bir tanımlama onun varlığını ve niteliklerini açıklamaya yeterli midir?
Şimdi biz enerjinin yanıtlanamayacak yönlerini bırakıp, görünür yönlerine bakalım daha iyi…

Yorum yazın