Buz Nedir – Buz Nasıl Oluşur

Buz Nedir – Buz Nasıl Oluşur

Buz Nedir - Buz Nasıl Oluşur1928 yılının 6 Temmuz günü, Nebraska’nın Potter kentinde yaşayanlar beklenmedik bir olayla karşılaştılar. Mevsim yaz olduğu halde büyük bir fırtına çıktı. Tenis topundan daha iri dolu yağdı. Dolu tanelerinin ağırlığı 680 grama ulaşıyordu. Dolu, suyun soğumasıyle oluşan katı bir buz parçasıdır. Su donunca akışkanlığını yitirerek katı bir cisme dönüşür. Saf suyun donma noktası 0°C’dir. Buz ısıtıldığı zaman yine aynı sıcaklıkta erir. Suyun kabarcıklar biçiminde su buharına dönüştüğü kaynama noktası ise 100°C’dir.

Su 100°C’ta kaynar ve içinden kabarcıklar biçiminde su buharı çıkar. Ancak suyun yüzeyi her sıcaklıkta su buharına dönüşebilir. Bu biçimde yeryüzünde her saniye 10 000 litre su buharlaşarak atmosfere karışır. Suyun buharlaşması denizden, karadan, yapraklardan, hattâ insan vücudundan olur. Su buharı atmosferin her yanında bulunur. Hava soğuksa atmosferdeki su buharı yoğunlaşarak yeniden su biçimine, yani yağmura dönme eğilimi gösterir. Eğer hava çok soğuksa doğrudan doğruya kara dönüşür.

Atmosferin üst kısmında sıcaklık donma noktasının oldukça altındadır. Buralara kadar rüzgârla taşınan su buharı, küçük su damlacıkları veya buz kristalleri biçimine dönüşür. Bu olaya hava içinde bulunan tuz kristalleri, duman tanecikleri, toz, çiçek tozları ve yanardağ külleri yardımcı olur. Bu tanecikler, “yoğunlaşma çekirdeği” veya “donma çekirdeği” oluştururlar. Bir bulut içinde bu çekirdeklerden milyonlarcası vardır. Bunların herbiri, hava sıcaklığına bağlı olarak oluşan su damlasının ya da buz kristalinin merkezidir.

Bulut içindeki buz kristalleri büyüdükçe ağırlıkları artar. Bunun sonucunda buluttan düşerler. Yere doğru düşerken hava içindeki su damlaları bunlara çarparak donar ve kristali daha ağırlaştırırlar. Buz kristalleri sıcak bir hava tabakasından geçerlerse erirler ve yere yağmur biçiminde düşerler. Erimeyecek olurlarsa yere kar olarak düşerler.

Bilim adamları yapay yağmur yağdırmak için, su buharının üzerinde yoğunlaşmasını ve donmasını sağlayacak bir çekirdek işlevi görmesi amacıyle bulutların üzerine uçaklardan kristal parçacıkları püskürtürler. Bu amaçla altı köşeli kristalleri olan gümüş iyodür kullanılır.

Bulutların ortasından şiddetli bir rüzgâr eserken bu taneciklerinin sağa sola uçuşması sonucunda dolu oluşur. Dolu taneleri, kat kat buzdan oluşur. Bu katlar, dolu taneleri sıcak ve soğuk hava kuşaklarından geçerken suyun erimesinin ve yeniden donmasının sonucudur. Katlar aynı zamanda, ilk oluşan kristalin, rüzgâr tarafından kaç defa bulut içine sürüklenip çıkarıldığını gösterir. Bu şekilde gittikçe ağırlaşan dolu tanecikleri, rüzgâr tarafından sürüklenemeyecek kadar büyüdükleri zaman dolu olarak yere düşerler. Kutuplarda, atmosferdeki su buharı büyük bir buz örtüsü biçiminde toprak üstünde donmuş durumdadır. Güney kutbunda 10 milyon kilometre karelik bir alan, bazı yerlerde 3 000 metre kalınlığa kadar varan bir buz örtüsü ile kaplıdır. Deniz kıyısındaki buzların kopması sonucunda ise uzunluğu 145 km.’ye kadar varan buzdağları (aysbergler) oluşur.

Karların çok sıkı ve kalın tabakalar halinde olduğu yüksek dağlı bölgelerde, çok ağır akan ve buzul adı verilen buz nehirleri oluşur. Bunların denize ulaşması ile de buzdağları ortaya çıkar. Buzdağları gemiciler için büyük bir tehlike meydana getirirler.

Yorum yazın