Vicdan Nedir

Vicdan Nedir
vicdan, kişinin, doğru ya da iyi olanı yapma doğrultusunda gelişmiş bir zorunluluk duygusu çerçevesinde, kendi davranışlarını, amaçlarını ve karakterini ahlaki açıdan değerlendirmesini sağlayan psikokültürel yapı. Genellikle kültür ve eğitimle biçimlendirilen vicdan, her eylemin ahlaki niteliğiyle yargılanmasını sağlar.

Tarih boyunca hemen her kültürde böyle bir yetinin varlığı kabul edilmiştir. Vicdan, aynı zamanda dinsel bir kavram olarak değerlendirilebilir. Örneğin Eski Mısırlılar, kalbin gösterdiği yoldan ayrılmamak gerektiğine inanmıştır. Bazı inanç sistemlerinde de vicdan, Tann’nın sesidir ve bu nedenle onun gösterdiği yola güvenmek gerekir; Hindular vicdanın, insanın içinde yaşayan görünmez tanrı olduğuna inanır. Quaker’lar gibi Hıristiyan mezheplerinde, vicdanın Tanrı’dan kaynaklanan “İçsel Işık”ın (Inner Light) algılanmasında rol oynadığı vurgulanır.

Din dışındaki alanlarda filozoflar, sosyal bilimciler ve psikologlar vicdanı bireysel ve evrensel boyutlarıyla kavramaya çalışır. Sezgicilik akımına göre vicdan doğru ile yanlışı ayırt etmemizi sağlayan ve doğuştan gelen bir sezgisel yetidir. Deneycilikte, geçmiş deneyimlerden kaynaklanıp gelecekteki davranışları belirleyen, öznel bir süreç olarak görülür. Davranışçılar ise vicdanın, belirli toplumsal uyaranlar karşısında geliştirilen bir dizi öğrenilmiş yanıt olduğunu öne sürer. Freud’un bu konudaki görüşleri üstbenlik kuramından çıkartılabilir. Üstbenlik, anne babanın ödüllendirme ya da cezalandırma yoluyla çocuğa kazandırdığı ahlaki değerlerden oluşan kişilik öğesidir. Bu süreç sonucunda içselleştirilen yasaklamalar, yargılar ve ketvurmalar, üstbenliğin vicdan olarak adlandırılabilecek kesimini oluşturur.

Yorum yazın