Sonsuz nedir

SONSUZ sıf. (son’dan son-suz). Sonu olmayan, hiç bitmeyen: Gecelerin sonsuz karanlığında / Neden kuşlar uçuyor, ruhumdan (F. H. Dağlarca). Buralarda ufuk yolcuya, hiçbir zaman varılamayacakmış gibi sonsuz ve yeis verici görünür (Ş. S. Aydemir). || ölçülemeyecek kadar çok veya büyük olan: Bulunduğumuz ufuklardan arkaya doğru, sonsuz denize baktım (F. R. Atay). Sonsuz çöl. Mec. Çok geniş, sınırsız: Gözlerini yakan bu hatıra, kızgın bakışları önünde canlandıkça, sonsuz ü-züntüler, âdeta delilikler geçiriyordu (H. R. Gürpınar). Sonsuz mutluluk.

— Mat. Sonsuz büyük nicelik, ne kadar büyük olursa olsun bütün sabit pozitif sayılardan mutlak değerce daha büyük olabilen değişken nicelik. || Sonsuz cümle, e-lemanları sonlu sayıda olmayan cümle. || Sonsuz küçük nicelik, ne kadar küçük o-lursa olsun bütün pozitif sayılardan mutlak değerce daha küçük olabilen değişken nicelik. || Sonsuz nicelik, önceden verilmiş bütün niceliklerden, mutlak değerce daha büyük olan değişken nicelik.

— Taşıma. Sonsuz kayış, zincir, kablo, esnek bir çember meydana getirecek şekilde uçları birleştirilmiş kayış, zincir veya kab

lo (transmisyon kayışı, taşıyıcı zincir).

+ 1. Sınırı olmayan, sonu bulunmayan şey: Meftun’un sevda felsefesinde sevgiyi ikilemeye, üçlemeye, dörtlemeye, beşlemeye, yani sonsuza kadar çoğaltmaya izin vardı (H.R. Gürpınar). [| Bütün nicelikleri aşan nicelik.

— Fels. Bk. ANSİKL.

— Mat. Sonsuz büyük uzaklıkta bulunan: Afin geometride, iki paralel doğru sonsuzda kesişir. Bk. ANSİKL.

— ANSiKL. Fels. Metafizikte, sonsuz, kimi zaman somut olarak var olan bir şey, kimi zaman da bir olabilirlik şeklinde düşünülmüştür. Aristoteles, «somut olarak varolan sonsuz» fikrini, kavranılmaz bir şey olarak görüyordu. Buna karşıt olarak, Descartes, sonsuzu, temel gerçek olarak kabul etti. Nicelik kavramıyle arasında bulunan ilişkiler bakımından sonsuz fikrinin doğurduğu güçlükler, modern felsefede ö-zellikle Kant ve Renovier tarafından açıklandı. Kant hem sonsuzun kavranamaya-cağmı hem de sonlunun tasarlanamayaca-ğını ileri sürerek, saf akim antinomileri (iki karşıt terimi reddetmek zorunluğu) diye ün kazanan teoriyi ortaya attı. Kant’-m bu teorisinde zamanın, mekânın ve sayının sonsuzluğu sadece zihnî bir imkân olarak kabul edilir.

Bütün bu görüşlerde, metafizik, sonsuzu sonludan ayırıyor ve bunları birbirine taban tabana karşıt iki kategori olarak ele alıyordu. Oysa bu iki kategoriyi birbirine yaklaştırmak ve birbiriyle ilintili kategoriler olarak ele almak da mümkündür. Nitekim dünya, zaman ve mekânda sonsuz, ama gelişme halinde bulunan sonlu olay-iardan meydana gelmiş olarak düşünülebilir. Bu durumda, sonlu kavramı, eşyanın sınırlılığını, geçiciliğini ve değişirliğini; sonsuz kavramı ise maddenin ve hareketin devamlılığını ve sınırsızlığını dile getirir. Başka bir deyişle, sonlu eşya, sonsuz olucun «uğrakları» olarak görülür.

— Mat. Matematikte sonsuz, °o sembolüyle gösterilir. Sabit bir sayı hiç bir zaman sonsuz olamaz. Matematikte sonsuz kav-ramı tamamen belirlenmiştir; bir f(x) fonksiyonu, istendiği kadar büyük bir A sayısı önceden verildiğine göre, x’in, \x—a|< to ifadesini doğrulayan bütün değerleri için !/(jc)|> A elde edilecek şekilde pozitif bir to sayısı bulmak mümkünse, değişkenin bir a değeri için sonsuz olur.

a

Ski a, b niceliği sonsuz olduğunda, — ora-

b

amin sıfır olmayan bir limiti varsa, a ile b «aynı basamaktan»dır; bu limit l’e eşitiz

se, a ile b «eşdeğerdir»; — sonsuz artar-b

sa, a niceliği 6’ye göre «yüksek basamak-

a

tan sonsuz»dur; bu halde – şortlu ka-

bn

iacak şekilde bir n sayısı bulunabilirse, a nın, Vye göre «n’inci basamaktan sonsuz» olduğu belirtilir. Benzetme yoluyle, a ile

a

b sonsuzküçük olduğuna göre, — oranı-

b

nın, a ile b sıfıra yaklaştığında sonlu bir limiti varsa, a ile b «aynı basamaktan son-suzküçükler»dir (limit 1 ise «eşdeğerlidir-a

ler»); —’nin limiti sıfırsa, a, b’ye göre daft

a

ha büyük sonsuz küçüktür denir; – son-

bn

lu olacak şekilde bir n sayısı yarsa a, b’~ ye göre «ra’inci basamaktan sonsuz küçüktür.

♦ Sonsuzluk i. Sonsuz olma hali: Sonsuzluk düşüncesi. Sonsuzluk kavramı. || Sonu ve sınırı^ olmayan şey, ebediyet: Bu aşkın sonsuzluğa kadar devam etmesini arzu e-diyor.

— Mat. Sonsuzluk aksiyomu, kendisiyle aynı küvette bir alt cümle bulunabilirse, bir cümlenin sonsuz olduğunu ifade eden kural: Tabiî tamsayıların N cümlesinde, çift sayılar (veya tek sayılar) N ile aynı kuvvette bir alt cümle meydana getirir

Yorum yazın