BİÇİM

(Os- Şekil, Sûret, Nevi, Hey’et, Temsil, Remiz, Mecâz, İstiare, Kinâye, Sûreti hâriciye, Bediai lâfzıye, Bediai mâneviye; Fr- Forme, Figüre; Al- Form, Figür, Schluss, Geştalt; İng- Form, Figüre, Shape; İt- Forma, Figura) Sınırlanmakla belirlenmiş özdek ya da uzay… Antikçağ Yunan felsefesinde biçim kavramı, ilkin Anaksagoras felsefesinde önem kazanmıştır Anaksagoras’a göre biçim, ev-rensel oluşmada düzenlenmemiş özdek (Yu- Khaos) karşıtı olarak düzenlenmiş özdek (Yu- Kosmos)’tir- Aristoteles ünlü eidos (biçim) kavramının düzenleyicilik ve yetkinleştiricilik anlamlarını Anaksagoras’dan almış olsa gerektir- Aristoteles, deyimi, nesnenin nietliklerinin tümü anlamında ve özdek’le içerik karşıtı olarak kullanmaktadır- Ona göre ilk özdek (Yu- Prote hyle) biçim’sizdiı ve sadece bir güç (Yu- Dynamis)’tür; onu edim (Yu- Energeia)’e geçirip gerçekleştiren, görünümlü ve yetkin kılan biçim (Yu- Eidos)’dır- Biçim, özdeğin gerçekleşmesidir, gerçek olmayanın gerçek hâline geçmesidir- Biçimsiz olan özdek biçimle gerçekleşmektedir; eşdeyişle kumaş biçimlenerek pantolon, ceket, perde, masa örtüsü olmaktadır. Evrendeki her varlık, biçim kazanmış olan bir özdektir. Demek ki her varlığın bir özdeği, bir de biçimi vardır. Özdek, güç hâlinde (Os- Kuvve hâlinde) bulunan biçimdir- Demek ki her varlık, kendinden daha yetkin olan varlığın özdeği ve her yetkin varlık, kendinden daha az yetkin olan varlığın biçimidir. Eytişimsel özdekçi mantıkta biçim, içeriğin (öz’ün) yapısıdır ve yüzyılımıza gelinceye kadar sanılageldiği gibi onun karşıtı değil, tersine, onun sıkıca bağımlısıdır- Biçim ve içerik (öz) ancak birlikte varolabi-lirler, biçimsiz öz olamayacağı gibi özsüz biçim de olmaz. Bu bağımlılıkta içerik (öz) temel, biçim ikincildir- Çünkü belirleyici olan özdür, özün çelişkileri onu geliştirirler, gelişen öz de yeni değişimlerine göre biçimini etkiler ve değiştirir. Biçim, öz tarafından meydana getirilmekle beraber yaratıcısıyla karşılıklı etki ilişkisi içinde bulunur, bu etkisiyle özünün gelişmesini hızlandırır ya da engeller- Aynı öz çeşitli biçimlerde gelişebildiği gibi aynı biçim çeşitli özleri yapılaştırabilir- Eytişimsel özdekçiliğin bu konuda ortaya koyduğu çok önemli bir bilgi de biçim’in, özsel bir dışlık değil, özün iç yapısını temsil ettiği ölçüde onun gerçek bir parçası oluşudur. Bk- Biçim ve Öz, Öz ve Olgu, Biçimcilik, Biçimci Ruhbilim, Öz, Biçimbilim.

Yorum yazın