Röle nedir – Röle çeşitleri

RÖLE i. (fr. relais). Elektr. Bir devrede, ister aynı devre içinde olsun, ister başka bir devre içinde olsun bazı şartlar gerçekleştiği zaman belli bir değişim meydana getirmeğe yarayan âlet. (Bk. ANSiKL.). || Akım rölesi, etki büyüklüğü olarak bir elektrik akımından yararlanan röle. || Anî etkili röle, karakteristik bir büyüklüğün (gerilim, akım v.b.) önceden belirtilen bir değere ulaşmasıyle hemen çalışmağa başlayan röle. || Diferansiyel röle, etki büyüklüğü, iki veya daha çok akımın (veya gerilimin) anlık değerlerinin cebirsel toplamı olan röle; normal şartlarda bu toplam sıfırdır. || Etkisi geciktirilmiş röle, karakteristik bir büyüklüğün (gerilim, akım v.b.) önceden belirtilen bir değere ulaşmasından belli bir zaman sonra çalışan röle. || Geciktirme rölesi, bir koruma tertibatının çalışmasını bir süre geciktiren röle. || Güç rölesi, etki büyüklüğü olarak bir güçten yararlanan röle. || Hep veya hiç rölesi, etki büyüklüğünün geniş sınırları içinde çalışacak ve ayarlama değerine ikinci derecede önem verilecek şekilde yapılmış röle. || ilk hareket rölesi, bir ârıza anında veya anormal çalışma şartlarında ek bir besleme düzeneğinin çalışmasını sağlayan röle. || işaretleşme rölesi, görülen veya işitilen işaretlere kumanda etmek için özel olarak yapılmış ve genellikle bir işaret silme tertibatıyle donatılmış hep veya hiç etkili röle. || Kilitleme rölesi, bir koruma tertibatında, bazı şartlar altında öbür rölelerin çalışmasını sınırlayan veya durduran röle. || Koruma rölesi, bir ârıza anında veya anormal çalışma şartlarında bir şebeke elemanını (makine, transformatör, hat v.b.) korumağa yarayan röle. |j Maksimum rölesi, etki büyüklüğünün değeri ayarlama değerini aştığı zaman çalışan ölçü rölesi. || Minimum rölesi, etki büyüklüğü rölenin ayarlama değerinin altında bir değer aldığı zaman çalışan ölçü rölesi. ]| Primer röle, sargıları doğrudan doğruya bir ana devrenin akımı veya gerilimiyle beslenen, bir şönt veya ölçü transformatörü gerektirmeyen röle. || Se-konder röle, sargıları bir şöntle veya bir ölçü transformatörünün akımı veya gerilimiyle beslenen röle. || Sıfır gerilim rölesi, kendisini besleyen gerilim ortadan kalktığı zaman çalışan röle. || Termik röle, içinden geçen akımın ısı etkisiyle çalışan maksimum akım rölesi. || Ters akım rölesi, etki büyüklüğü bir doğru akım olan ve bu akımın normal yönüne zıt bir yön almasıyle çalışmağa başlayan ölçü rölesi. || Yardımcı röle, kesme veya kapama gücünü artırmak ya da kontakları çoğaltmak için kullanılan anî etkili ara röle.

— Mekan. Bir regülatörün ayar ve deteksi-yon organları arasında bağlantı elemanı o-larak kullanılan, hareket iletici ve yükseltici tertibat. || Bir kabloyu taşımağa veya iletilecek bir hareketi güçlendirmeğe yarayan mekanizma.

— Sibern. «Kumanda enerjisi» denen ve etki enerjisiyle kıyaslanmayacak kadar düşük olan bir enerjinin doğurduğu bir etkiyle bir kaynağın enerjisini tutan veya serbest bırakan organ. Bk. ANSiKL.

— Telekom. Başka bir devrede bazı şartlar gerçekleştiği zaman, bir devreyi açmağa veya kapamağa yarayan âlet. || Hertz rölesi, yayının, mümkün olduğu kadar dar bir demetle alıcıya doğru yöneltildiği düşük güçlü verici. Bk. ANSiKL..
— ANSİKL. Elektr. Röle terimi aslında, en-terüptörlere doğrudan doğruya bağlı olmayan ve ancak açılıp kapanmasına kumanda ettiği yardımcı devreler aracılığıyle enterüp-törlere etki edebilen âletler için kullanılır. Buna karşılık, enterüptör üzerine mekanik olarak etki ederek açılmasını sağlayan tertibatlara yalnızca «röle» denilmez, «dek-lanşman rölesi» veya «deklanşör» adı verilir. Bir röle, bir devrenin açılmasını veya kapanmasını sağlar ve genellikle bir devrede belli değişimler meydana getirir.

— Sibern. Bir elektronik röle’nin temel elemanı bir elektromıknatıstır. Bu elektromıknatıs, üzerinde bir veya daha çok yalıtılmış lam bulunan bir paleti çeker. Elektromıknatısın bobinine akım gönderilmediği zaman, bu lamlar, bir yaym veya bir sürekli mıknatısın etkisiyle «açık devre kontakları» denen kontaklar üzerine dayanır. Bobine uygun bir akım gönderilince de lamlar çalışma kontaklarına dayanır ve röle kapanır. Bugün çok değişik tiplerde ve çok değişik güçlerde sayısız röle yapılmıştır. Röleler özellikle füzelerde ve uzaktan güdümlü cihazlarda kullanılır; telefon sistemlerinde ise rölenin önemi çok büyüktür, çünkü röle komüstasyon biliminin temel âletidir.

Elektrikli rölelerden başka, bugün pnömatik, hattâ tamamıyle mekanik röleler (deklanşörler) yapılmıştır. Modern otomasyon bilimlerinin en büyük amaçlarından biri, röleleri ne cinsten olursa olsun, bütün devreler için evrensel bir dil kabul etmektir; bu dilde röleler sadece yaptıkları işlemin niteliğini belirten bir kodla gösterilir; böylece röle, deneysel mantığın bir aracı olarak rol oynar. (Bk. EK CİLT 2)

— Telekom. Televizyonda kullanılan Hertz röleleri, santimetre cinsinden dalgalarla çalışır; böylece, yayımlanan programın net ve kaliteli olabilmesi için gerekli frekanslardan hiç bir şey kaybetmeksizin hem ses, hem de görüntü iletilebilir. Bu röleler, çok sayıda haberi aynı anda iletmek imkânı verir; bu yüzden on, hattâ yüzlerce telefon konuşmasını aynı anda yapabilmek için yine Hertz rölelerinden yararlanılır. (L)

Yorum yazın