Paratoner Nedir

Paratoner Nedir – Nasıl Çalışır

Binaların, kara ve hava taşıtlarının, gemilerin yıldırım etkilerinden korunmasını sağlayan aygıtlara paratoner elektrik tesisatlarının ve aygıtlarının yıldırım etkisinden korunmasını sağlayan düzeneklereyse paratoner adı verilir.

Paratoneri 1752’de A.B.D’li fizikçi, felsefeci ve devlet adamı Benjamin Franklin bulmuştur.

Paratoner Nedir

BEŞ MİLYON VOLTLUK YÜKSEK GERİLİM
Yıldırım bir ışık olayı (şimşek) ile bir ses olayından (gök gürültüsü) oluşur (Bkz. FIRTINA). Şimşek havayı akkor haline getiren temel bir elektrik boşalmasıyla ikinci derecedeki boşalmaları içerir ve bu olay saniyenin onda beşi ile altısı kadar bir sürede olur. Yıldırımın düşmesine. ışık ışınları ve morötesi ışınlarla birlikte metalleri eritecek ve yangınlara yol açacak güçte, önemli bir ısı eşlik eder. Yıldırımın etkisi havadaki elektrik telleri üstünde de etkili olmakta ve donanımlar için tehlikeler yaratmaktadır (izolatörlerin kopması ve transformatörlerin sargılarındaki çatlama). Bu tellerde oluşan yüksek gerilimler yıldırımın düştüğü noktada 5 milyon volta erişebilir ve yüksek gerilim dalgaları teller boyunca donanımlara yayılırlar. Yıldırım, elektrik boşalmaları parazitler oluşturduğu için haberleşme sistemini de bozar. Bir uçağın yıldırımdan zarar görmesine ender olarak raslanmakla birlikte, uçak ve gemilerdeki radyoelektrik sistemlerinin yıldırımdan etkilendiği sık sık görülen bir olaydır.

PARATONERLER, özellikle baryum oksit, stronsiyum oksit ya da toryum oksitle kaplanmışlarsa, uçlarından elektron yayınlama özelliğinden yararlanırlar. Fırtına sırasında, paratoner. çevresindeki potansiyel gradyanını azaltan, böylelikle elektrik boşalımı tehlikesini küçülten elektriksel yayınım yapar. Bu da. yıldırım düştüğünde. paratonerin etki alanının dış sınırına doğru yöneltilmesini, düşük dirençli bir toprak hattına kadar sürüklenmesini, binlerce amperlik şiddetlere dayanacak güçteki kalın bakırdan iletkenlerle yerin altına gönderilmes’ini sağlar. Melsens türündeki paratonerlerde Faraday kafesinin özelliklerinden yararlanılır. Bunlar binayı çevreleyen ve uzunluğu kısa olan uçlarla donatılmış çok sayıda iletkenden oluşmuştur.

Paratonerler aynı anda hem dalganın genliği, hem de dalga cephesinin gerilimi üstüne etki yaparlar. Sözgelimi, trânsfmormatörlerin korunmasında kullanılan eklatörlü paratonerlerin içinde, eklatör bir boşaltma direnciyle toprağa bağlanmıştır. Yıldırım düştüğü anda, eklatörün içinde takılı olan yay bir özindüklemeyle oluşan magnetik alan yardımıyla şişmekte ve eklatör ile transformatörün birincil devresi arasına yerleştirilmiş olan indükleme bobini, dalga cephesinin gerilimini azaltmaktadır. Ayrıca kordansatörlerden. dirençlerden, vb. yararlanılarak yapılmış çok sayıda paratoner vardır.

Yorum yazın