Üretim Tarzı Nedir

Üretim Tarzı Nedir
üretim tarzı, üretim biçimi olarak da bilinir, Marksizmin(*) Tarihsel Maddecilik^) kuramı çerçevesinde, toplumun, son çözümlemede belirleyici olduğu kabul edilen temel ekonomik yapısını anlatan analitik ve genelleyici kavram. Günümüzde dar ya da saf anlamda Marksist sayılmayabilecek iktisat, sosyoloji, antropoloji ve tarih araştırmalarında da yararlı bir çözümleme aracı olarak kullanılmaktadır.

Üretim tarzı, üretici güçler ile üretim ilişkilerinin çelişmeli bir birliği olarak tanımlanabilir. Tarihsel Maddeciliğe göre insanların toplumsal varlık biçimi bilinçlerini belirler; maddi yaşamın üretimi ve yeniden üretimi gerek toplumun öbür kurumlarının, gerekse düşüncelerin doğup gelişmesine kaynaklık eder. İnsanlar yaşamak için önce yiyecek, giyecek, konut vb üretmek ve çoğalmak zorundadır. Bu temel etkinliklerini her tarihsel anda, belirli maddi-teknik olanaklarla yürütürler. Çalışan insanların kendileri, ellerindeki üretim araçları, üretime ilişkin bilgi ve görgüleri, malzeme ve doğal kaynaklar bir arada toplumun emrindeki üretici güçleri oluşturur. Öte yandan üretim yalnızca maddi-teknik bir süreç değil, aynı zamanda toplumsal bir süreçtir; insanlar tarafından topluca, belirli toplumsal ilişkiler ve örgütlenme biçimleri çerçevesinde yürütülür. Bunlar da üretim ilişkilerini oluşturur. Üretici güçlerin gelişmesindeki büyük eşiklere, üretim ilişkilerinin belli başlı tipleri denk düşer; bir bütün olarak bu ekonomik temel üzerinde ise siyasal, hukuksal, ideolojik vb üstyapılar dizisi yükselir.

Bu saptamadan sonra Marksist tarih kuramı, herhangi bir toplumun çeşitli kuramlarının genel maddi belirlenimini ortaya koymaya, zaman ve mekân içinde farklılık gösteren insan toplumlannı sınıflandırmaya ve (varsa) ağır basan ortak özelliklerini üretim tarzı kavramıyla açıklamaya yönelir. Böylece tarih içinde gözlenen üretim tarzlarının birbirlerini izleyişine ilişkin şemalar ya da dönemlendirmeler oluşturulabilir. Görece yaygın kabul gören bir yaklaşıma göre ilkel komünal (ya da ilkel kolektivist), köleci, feodal ve kapitalist üretim tarzları biçiminde bir sıralama yapılabilir. İlkel komünal ve köleci üretim tarzları arasında hem bunlardan, hem feodalizmden farklı bir Asya tipi üretim tarzının ver alıp almadığı ise henüz tartışmalıdır. Asya tipi üretim tarzı varsayımı 1965-75 arasında yaygınlaşmışsa da günümüzde bu görüşten uzaklaşma eğilimi gözlenmektedir. Üretim tarzı kavramının bir araştırma araç ve yöntemi olarak kullanılması konusunda da çeşitli metodolojik tartışmalar vardır. Bunlar arasında üretim tarzının gözlenen herhangi bir tarihsel somutluk ile özdeş mi kabul edileceği, yoksa bir kuramsal soyutlama olarak mı alınacağı; salt ekonomik kerte ile mi sınırlanacağı yoksa ekonomik, siyasal ve ideolojik kertelerin belirli bir eklemlenmesi olarak mı tanımlanacağı; üretim ilişkilerinin üretici güçlerden ve üstyapının üretim tarzından özerklik derecesi; değişim ve dönüşümün maddi-teknik temel (üretici güçler) ile başlamasının zorunlu olup olmadığı; üretim tarzlarını birbirinden ayırt etmede artıürünün doğrudan üreticilerden alınma (sömürü ya da artık transferi) biçiminin yeterli ölçüt oluşturup oluşturmadığı sayılabilir.

Yorum yazın