Tarafsız aracılar

toplu iş uyuşmazlıklarını barışçı bir çözüm yoluna ulaştırabilmek için sendikalar ile işverenler arasında aracılık eden tarafsız kişilerdir.
Birçok ülke mevzuatında toplu iş uyuşmazlıklarının toplu iş mücadelesine, yani grev veya lokavta dönüşmesinden önce bazı uzlaşma usul ve yollarına başvurmaları zorunlu kılınmıştır. Bu hususta en fazla faydalanılan iki yol mevcuttur: Uzlaştırma ve Arabulma.
Uzlaştırma, uyuşmazlık halindeki tarafların görüşlerini birbirine yaklaştırmayı ve netice itibariyle uzlaşma formülünü tarafların bulması an-lamına gelmektedir. Arabulma ise biraz daha aktif barışçı bir yoldur. Gerçekten burada faaliyet gösteren kişi veya kurumlar sadece tarafların görüşlerini yaklaştırmakla yetinmemekte, onlara bir çözüm formülü teklif etmekte ve gerektiğinde tarafları manevî baskı altında bulundurmaktadırlar.
ister uzlaştırma, ister arabulma olsun barışçı çözüm yolunun başarı kazanabilmesi için tarafların güvenini sağlaması gerekmektedir. Bu güvenin esası ise, aracıların ehliyet ve tarafsızlıklarına bağlı bulunmaktadır. Nitekim birçok ülke mevzuatında arabuluculuk yapacak olan kişilerin tarafsızlığı üzerinde İsrarla durulmaktadır.
Türk mevzuatında 275 sayılı Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanununda toplu mücadeleye girişmeden önce tarafların uzlaştırmaya baş-vurmaları zorunlu görülmüştür. Adı geçen kanunun 15. maddesinde düzenlenen uzlaştırma safhasında görev alacak olan kimselere tarafsız aracı denilmiştir. Tarafsız aracılar Türk mevzuatında üç kişilik bir kurul halinde toplanarak karar vermektedirler. Bunlardan ikisi uyuşmazlık halinde olan taraflarca seçilmekte, üçüncü aracı ise tarafların aracıları tarafından seçilmektedir. Gerçi 275 sayılı kanun bunların hepsine tarafsız aracı demekte ise de, hakikatte sadece üçüncü aracı tarafsızlık niteliğine sahip bulunmaktadır. Şayet taraflar 6 işgünü içinde üçüncü aracının seçimi hususunda anlaşamazlarsa iş davalarına bakmaya yetkili mahallî mahkeme bu seçimi yapmaktadır. İşkolu seviyesinde yapılan toplu pazarlıklarda ise bu yetki Yargıtay Birinci Başkanına veya onun vekiline aittir.
Üçüncü tarafsız aracı uzlaştırma kuruluna başkanlık etmekte ve kararlar çoğunlukla verilebilmektedir.
Tarafsız aracılardan meydana gelen uzlaştırma kurulunun memleketimizde gereği şekilde işlediği maalesef söylenemez. Toplu pazarlığın bir uzantısından ibaret olan uzlaştırma faaliyeti, ekseriya toplu mücadeleye girişebilmek için geçirilmesi zorunlu bir formaliteden ibaret kalmaktadır. Arabulma müessesesine manevî itibarını kazandıracak hukukî tedbirlerin alınmasında kesin bir zorunluk mevcuttur.
Almancası : Vermittler.
Fransızcası : médiateur.
İngilizcesi : mediator.
(Bk; arabulma, toplu sözleşme).

Yorum yazın