Royal Dutch-Shell

Royal Dutch-Shell, 1890’da Hollanda’da, Krallık Hollanda Hindistanı Petrol Yataklarım İşletme şirketi adiyle kurulan güçlü petrol ortaklığı. 1900 Yıllarında, Deterding tarafından yönetilen şirket, önemli ilerlemeler gösterdi ve Standard Oil of New Jersey şirketinin ilhak amaçlarına karşı açıktan açığa mücadeleye girişti. Amerikan tröstünün kontrolü altına girmekten kaçınmak için sermayesinin bir kısmını özel hisseler halinde topladı; şirketin fiilî yönetimi de yalnız bu hisse sahiplerine verildi. 1907’de Royal Dutch, İngiliz Shell Transport and Trading Co. ile birleşti. Bu ortaklıkla meydana gelen üretim ve nakliyat işleri iki firma tarafından yürütüldü: Bataafsche Petroleum Maatsc-happij (üretim) ve Anglo-Saxon Petroleum (nakliye ve dağıtım); Royal Dutch’m hissesi yüzde 60, Shell’inki ise yüzde 40’tı. 1929’da, Royal Dutch-Shell, Hollanda’da Makog şirketini (azotlu gübreler) kurarak kim-ka sanayii alanına atıldı. İkinci Dünya savaşından sonra, rafineri tesislerini önemli bir şekilde artırdı ve 1954-1955 arasında kapasitesi 3 misli arttı. Kuzey ve Güney Amerika, Avrupa, Ortadoğu, Afrika ve Asya’daki sayısız petrol kuyusu sayesinde, tek başına, dünya petrolünün onda birini üretmektedir, önemli rafinerileri ve büyük kimya fabrikaları (eritici, gübre, böcek zehiri, toz deterjan, kauçuk ve sentetik recinp elastik madde v.b.) vardır.

 

Royal Dutch Shell

ingiliz-hollanda grubu olan Royal* Dutch-Shell’in Amerika kıtasındaki çıkarlarını sağlamlaştırmak i-çin 1922’de kurulan petrol şirketi. Şu şirketin A.B.D. topraklarında altı güçlü rafinerisi vardır. Shell Oil Co. of Canada Ltd.’nin sermayesinin yüzde 50’den fazlasını denetiminde tutar. Sayısız iştirak oyun-larıyle şirket, yağlayıcı maddeler, çeşitli petrbl ürünleri ticaretine atıldı ve lastik, elektrik akümülatörleri ve diğer otomobil donatımları satışına başladı. Etkinliği, rafinajın dışında, petrolden türeyen kimya sanayiine ve dağıtımına kadar yayılır ve bu dallarda önemli şubelerle temsil edilir. (L) Shell Transport and Trading Company Limited (THE) [Shell Ulaştırma ve Pazarlama Limited şirketi], petrol arama ve çıkarma, petrol arıtma, petrol ve türevlerinin satımıyle uğraşan İngiliz şirketi; bu şirketin çeşitli ülkelerde ortak olduğu şirketler topluluğu. Shell Ulaştırma ve Pazarlama Limited şirketi adiyle 1897’de hem petrolün taşınması ve satımı, hem de petrol teşebbüslerine sermaye yatırımı için kuruldu. Başlangıçta Sonda takımadalarındaki ince istiridyelerinin taşınmasıyle uğraştı, adını (shell, kavkı) bu sebeple aldı. Bomeo adasının Hollanda’ya ait kesimindeki ö-nemli petrol yataklarının işletmesinden sonra şirket, petrol ulaştırmasına yöneldi. Daha sonra petrol işletmelerine sermaye yatıran Shell bir şirketler topluluğu halini aldı. Royal Dutch-Shell adiyle tanınan güçlü petrol grubu sermayesinin yüzde 40’mı e-linde tuttu. Dutch ve Shell adlı iki şirketin birleştirilmesiyle Royal Dutch-Shell ortaya çıktı. Bu şirket yeryüzündeki petrol üretimiyle pazarının önemli bir bölümünü e-linde tutar. A.B.D., Kanada, Arjantin, Mısır, Avusturya, Almanya, Hollanda, Irak, Katar, Çinhindi ve Yeni Gine’deki bir sürü üretim ve arıtım şirketinde Shell’in önemli hisseleri vardır. Bu şirketlerden en önemlileri, Hollanda’daki N. V. Batafsche Petroleum Nij ve Ingiltere’deki Shell Petroleum Co. Ltd’dir. Grubun Fransa’da Fransız Shell’inde büyük hissesi vardır.

• Türkiye’de Shell üç birimden meydana gelen bir grup halinde çalışır: 1. N. V. Turkse Shell (arama ve üretim); 2. Raffina-derij Shell Mersin N. V. (tasfiye işleri); 3. The Shell Company of Turkey Ltd. (pazarlama işleri).

1. Arama birimi, 1954’te Petrol kanununun kabulünden sonra faaliyete geçti ve 1955’te yabancı şirket olarak ilk arama ruhsatını aldı. Sismik araştırma ve sondajlara önce Trakya bölgesinde başlandı. Burada sonuç alınamayınca çalışmalar Diyarbakır bölgesine kaydırıldı. Bu çevrede verimli kuyular açıldı: Kurkan (1963), Beykan (1964), Batı Kayaköy (1965), Şahaban (1966), Güney Kurkan (1967), Piyanko (1968), Malatepe (1970), Katin (1971). Ayrıca, Adana, Tuz gölü, Muş ve Van bölgelerinde de aramalara girişildi. Şirket yerli ham petrol üretiminde 1971 sonunda, Türkiye’nin ihtiyacının yarısını karşılayan ve 8 alandan elde edilen, günde 5 300 tonluk bir seviyeye u-laştı.

2. ShelFin ürettiği petrolün büyük kısmı, şirketin yüzde 27 hissesine sahip bulunduğu ATAŞ rafinerisinde arıtılıyor, pek az bir kısmı da 1PRAŞ rafinerilerine sevkediliyordu. 1971 Sonunda arama ve işletme amaçlarıy-le şirketin Türkiye’ye getirdiği yabancı sermaye de 19 700 000 sterline yükseldi.

3. Şirketin pazarlama bölümü 1920’lerin başlarında Türkiye’ye geldi. 1971 Sonunda şirketin Ambarlı, Derince, Edincik, Fethiye, Finike, İskenderun, Kuşadası ve Trabzon’da ana depoları, 60 ilde de 740 satış istasyonu vardı. Bu süre içinde şirket çeşitli tesis ve faaliyetler için Türkiye’ye 32 300 000 sterlin sermaye ithal etti.

Yorum yazın