Radikalizm nedir

Radikalizm

(ing. radicalism’den). Siyaset. Büyük Britanya’da ve bazı ülkelerde, geçmişteki kurumlardan tamamıyle kurtulmak amacını güdenlerin düşünce tarzını ve öğretisini belirten terim.

— Fels. Bilgi alanındaki çağrışımcılıkla iktisat ve siyaset alanındaki liberalizmi kaynaştıran felsefî, siyasî ve İktisadî öğretilerin genel adı. {özellikle, Bentham, James ve J. Stuart Mill tarafından temsil edilir.)

— ANSİKL. Siyaset. • Büyük Britanya’da, «radikal» sıfatı whig’ler, sonra da onların yerini alan liberaller arasmda en kararlı reformcuları belirtmek için kullanıldı. Terim, aralarında, kurulu düzene ve özellikle monarşi ile kiliseye karşı belirli bir düşmanlıktan başka hiç bir ortak yan bulunmayan çeşitli eğilimleri karşılar. İlk radikalizm, George III devrinde onun otoriter siyasetine tepki olarak Wilkes meselesi sırasında ortaya çıktı. Amerika savaşı patlak verince, ayaklanan kolonları tutan radikaller Cartvvright’m çevresinde toplanarak, bir parlamento reformunun gerekliliği üstünde ısrarla durmağa başladılar. Fransız devrimi, Paine’in yazılarıyle desteklenen ve Fox tarafından hoşgörüyle izlenen yeni bir hareketin doğmasına yol açtı. Artık sosyal kaygıları da yansıtan siyasî talepler daha şiddetlendi ve hükümetin sert tepkilerine yol açtı (1795). 1815’ten sonra, Birleşik krallığın yeni şartlara ayak uydu-ramayışı yüzünden içine düştüğü buhran, radikalizmi yeniden canlandırdı. Bentham’ın çırakları olan faydacı filozofların etkisi altında radikalizm yepyeni bir şekil aldı. Liberal burjuvazinin ön saflarında bulunan radikaller, seçim reformu için canlabaşla çalıştılar ve sonunda istediklerini elde ettiler (1832). Ama 1834 tarihli Yoksullar Hak-kmdaki kanunun hazırlanmasına katılmaları ve çartizme karşı çekimser davranışları onları halkın gözünden düşürdü. Radikalizm, 1867 seçim reformu sırasında, tekrar ortaya çıktı ve bu tarihten itibaren halka gitgide daha çok dönük bir nitelik kazandı. Bundan dolayı, 1874 ile 1892’de Avam kamarasına seçilen trade-unions (sendika) üyeleri, kendilerini «radikal» olarak adlandırdılar. Victoria çağı sonundaki bu radikalizmin sözcülüğünü J. Chamberlain yaptı ve emperyalist «mesihçilik» inanışıy-le modası geçmiş sayılan İktisadî liberalizme karşı duyduğu küçümsemeyi bu akıma aşıladı. Bir yandan siyasî reformların tamamlanması, öte yandan bir sosyalist partinin kurulması, XX. yy. başlarında radikalizmin ortadan kalkmasına yol açtı.
• Birleşik Amerika’da, radikalizm terimi, çeşitli siyasî aşırılıkları belirtmek için kullanıldı: böylece köleleri hürriyete kavuşturma işinde Lincoln’u pek ılımlı bularak köklü tedbirler yoluyle «Güneyin yeniden kurulması» amacını güden ve köleliğin kaldırılmasından yana olan Blaine, Stevens, Sumner gibi kimselere (bunlar kuzeydoğu sanayicilerinin temsilcileriydi) ve kuzeydoğu kapitalizmine kaışı çıkan tarımsal ve sosyal reform taraftarlarının hepsine «radikal» dendi.

• İsviçre’de, katolik kilisesinin siyaset alanında ağır basmak istemesine karşı çıkan Radikal parti, 1830’dan sonra gelişti; merkeziyetçiliğe yönelen 1848 ve 1874 Anayasa reformlarının hazırlanmasına yardımcı oldu ve Millî mecliste çok uzun bir süre mutlak çoğunluğu elinde tuttu.

• Fransa’da, «radikal» sözü Louis Philippe zamanında ortaya çıktı ve Ledru-Rollin’in çevresinde toplanan cumhuriyetçileri (1834) belirtmek için kullanıldı. Radikal hareketin başlıca hedefi, Fransız devrimi mirasını tam anlamıyle geliştirmek, laikliği ve kişi haklarını garantileyen bir demokratik cumhuriyet kurmak ve sosyalist tipte bir planlamayı gerçekleştirmekti. Sivrilmiş kişiler (Gambetta, Clemenceau, Pelletan), bu a-kım çevresinde toplanarak, parlamento grupları meydana getirdiler.

ilk tutarlı radikal kabine ancak birkaç ay (1895-1896) dayanabildi. Dreyfus olayının yarattığı kargaşalık ve çeşitli cumhuriyetçi ve radikal kişilerin yeniden gruplaşması, Radikal Cumhuriyetçi ve Radikal Sosyalist partinin kurulmasına yol açtı. Bu teşkilât daha çok, Radikal parti olarak tanındı (1901). Bu tarihten Birinci Dünya savaşına kadar Radikal parti ülkenin en önemli partisiydi. 1902 ile 1914 arasmda çeşitli hükümetlerin yönetimini üstüne aldı.

Sosyalist parti yüzünden işçi sınıfının desteğini kaybeden Radikal parti, gitgide «or-ia»ya kaydı. Partinin getirdiği başlıca yenilikler laik bir öğretimin gerçekleştirilmesi ve devletle kilisenin birbirinden ayrılması olmuştu (1905). Birinci Dünya savaşından sonra sola doğru bir dönüş yapan Radikal parti, çeşitli koalisyonların vaz geçilmez bir unsuru haline geldi.

Sol kanatları yönetememesi üzerine (1924-1926), 1932’den sonra yeniden teşkilâtlandırılan ve Halk cephesinin sağ kanadını meydana getiren parti (1936-1938) ılımlılarla birlikte hükümette tekrar görev almayı başardı (7938-1940). Vichy rejimi sırasında bölünen radikaller, III. Cumhuriyetin kurumlarına bağlı olduklarını açıkladılar; ama kamuoyu 1940 bozgununun sorumluluğunu 111. Cumhuriyete yüklediği için 1945 seçimlerinde büyük kayıplara uğradılar. Ortanın solundaki partilerle bağlarını yeniden fcuran radikal parti, 1948’den itibaren «üçüncü kuvvet» haline geldi ve kiliseye “karşı takındığı sert tavırdan vaz geçmek zorunda kaldı. Partiyi ılımlı bir yönetim altında (E. Faure) ya da solcu bir doğrultuda (Mendes – France) gençleştirme hareketi başarısızlıkla sonuçlandı. General de Gaulle’ün başa geçmesiyle bir kere daha bölünen parti, F. Gaillard ve M. Faure gibi radikalizmin liberal yanma daha çok bağlı olan kişilerin eline geçti. (Bk. EK CİLT)

• Ispanya’da, liberalizmin belirmesiyle, radikalizme benzeyen görüşler ds orlaya çıkmıştı. Ama «radikal» teriminin tam anla-mıyle belli gruplara verilmesi ancak 1868 ile 1874 arası dönemde gerçekleşti. XIX. yy.ın ortalarından itibaren, Demokrat partinin ortaya çıkmasıyle, radikalizmin hedefleri (demokratik kurumlara bağlılık, kişisel hürriyetlerin garanti altına alınması, genel seçim, cumhuriyetçi formüllerin ortaya konması, sosyalist tipte bir planlamanın gerçekleştirilmesi) bizzat bu parti ve ilericilerin sol kanatları tarafından savunuldu.
1868 Devrimiyle bu terim, İspanyol siyasî hayatına yerleşti ve Prim tarafından, İcra-liyetçi demokratları tanımlamak için kullanıldı. Ama bir radikal parti ancak Ama-deo I’in krallığı sırasında kurulabildi. 1872 Seçimlerinden önce, Ruiz Zorrilla, Radikal (veya Demokrat Radikal) partiyi, kendi ta-raitarlarını ve eski demokratları biraraya getirerek kurdu. Eski demokratlar arasında Marcos ve Rivero gibi gişiler vardı. Bunlar cumhuriyetçi görüşleri savunuyorlardı. Ağustcs 1872 seçimleri sonucunda radikaller ezici bir çoğunluk sağladılar ve Mar-tos’un liderliğinde, parlamento mücadelelerine etkili bir biçimde katıldılar. Daha sonra cumhuriyetçi rejimden yavaş yavaş ayrılarak muhafazakâr güçlerle aynı paralele geldiler. Ama XIX. yy. sonlarından itibaren, yeniden toparlanmağa çalıştılar.

Lerroux’nun kişiliğine sıkı sıkıya bağlı bir radikal partinin kurulması ancak 1908’de mümkün oldu. Onun yönetimi altında, Radikal parti, küçük burjuvalarla bir kısım proletarya tarafından desteklendi. Daha sonra, halk kütlelerinin gözünden düştü ve radikaller, işçi sınıfını etkileri altına alma niyetinden vaz geçerek kütleleri etkilemeyen fesatçı ve tertipçi bir siyaset güttüler. Siyasetlerini, kişi hürriyetlerinin savunulması, devletin kiliseden ayrılması, laik eğitim sisteminin gerçekleştirilmesi, küçük toprak sahiplerinin ve şehirde yaşayan orta sınıfı savunacak tedbirlerin alınması gibi ilkelere dayandırmışlardı. Diktatörlük sırasında, parti çeşitli başkaldırma teşebbüslerine katıldı ve San Sebastian antlaşmasının imzalanmasında önemli bir rol oynadı. 1929’da, Radikal Sosyalist partinin kurulmasıyle, Radikal parti içinde bir bölünme oldu. Radikaller haziran 1931 seçimlerinde büyük başarı elde ettiler ve sosyalistlerden sonra ikinci önemli parti durumuna geçtiler.

Sosyalistlerle solcu cumhuriyetçiler birle şe-rek Sol bloku meydana getirdikleri zaman Lerroux ve partisi sağa doğru keskin bir dönüş yaptı. 1933 Seçimlerinde Radikal parti çoğunluğu sağladı ve 1933 ile 1935 arasında hükümetin başına geçti. Lerroux ile radikaller, gittikçe daha gerici bir tutumu benimsediler (toprak karşı reformu, kilise siyaseti, seçim sistemini yeni baştan düzenlemeğe teşebbüs) ve bundan ötürü partinin prestijini kaybetmesine sebep oldular. Parti de bu yüzden yıkıldı. Bu yıkılış, karaborsa ve Nombela skandalla-rmın ortaya çıkmasıyle kesinleşti. Çünkü bunlara karışmış kimselerin çoğunluğu, Radikal partinin ilerigelenleriydi. Martínez Barrio yönetiminde partiden ayrılan bir grup bu kargaşalıktan sıyrıla-bilmiş, şubat 1936 seçimlerinde, «Union Republicana» (Cumhuriyetçi birlik) adı altında 39 milletvekili çıkarmıştı. Bu olaylar sonunda Radikal parti fiilen ortadan kalkmış oldu.

• Latin Amerika’da radikalizm taraftarı siyasî toplulukların teşkilâtlandırılması,

XX.yy.m sonuna rastlar ve liberalizmin muhafazakâr eğilimlerine tepki olarak kendini gösterir.

Şili Radikal partisi, 1888’de bu ad altında teşkilâtlandırıldı. Bu parti, 1857’de muhafazakârlarla birleşmeye karşı olan liberal bir grubun bölünmesinden doğmuş ve art arda gelen liberal koalisyonların bir unsuru olmuştu. Alessandri’nin sağcı siyaseti (1920-1924) ve daha da solda yer alarak orta sınıfın desteğini kazanan teşkilâtların (Demokrat parti) ortaya çıkması, radikallerin siyasetlerinde bir dönüş yapmalarına yol açtı. Böylece radikaller, işçi partilerinin halk cephesi çizgisine yaklaşmışlardı. Bu siyaset, Aguirre Cerda’yı cumhurbaşkanlığına getirdi. Fakat partinin yeni siyaseti sağ kanat tarafından hiç bir şekilde kabul edilmemişti. Bu durum 1941’de, iktidarın sağ kanat adayı Juan Antonio Rios’a geçmesine yol açtı. Rios’un cumhurbaşkanlığından itibaren ve özellikle halefi Gonzales Videla (o da radikal bir sağcıydı) devrinde (1946-1951) halk cephesi rejimi yozlaşarak yeni muhafazakâr bir tutum benimsedi ve Amerika’nm desteklediği soğuk harp siyasetinden yana çıktı. Ama sonunda halk cephesi parçalandı ve cepheyi meydana getiren partiler kanun dışı ilân edildi.

Şili radikalizmi bundan sonra kendini bir merkez gruplaşması olarak tanıtmak istedi. Ama başarılı olamadı. Halk üstündeki etkisini yavaş yavaş kaybederek sonunda fırsatçı bir siyaset takip etti. Bundan ötürü, 1964’te Frei’nin JÎıristiyan-Demokrat partisini, 1970’te de Ailende’nin Sosyalist partisini destekledik Arjantin’deki Medenî Radikal birlik, 1891’de kuruldu ve 1916’da Yrigo-yen’in seçilmesiyle iktidarı ele geçirdi, itleri sürdüğü siyasî reform programı sayesinde halk kitlelerinin desteğini kazandı. Partinin tutarlı olmayan yapısı, yani bir yandan Buenos Aires orta sınıfının etkisi, öte yandan oligarşik grup liderlerinin hâkimiyetindeki bir kadro tarafından yönetilmesi, Yrigoyen’in arjantin siyasî bünyesinde gerçek bir değişiklik yapabilmesini engelledi. Buna karşılık, radikalizmin muhafazakâr tabanı, 1919’daki «kanlı hafta» ve patagonyalı rençberlerin 1921’deki grevi gibi olaylar dolayısıyle kendini açığa vurmuş ve ağır bastırma tedbirlerinin alınmasına yol açmıştı. Alvear’ın cumhurbaşkanlığı sırasında, kişileri putlaştırmağa karşı o-lanlar, oligarşiye daha yakın kanatları bir-araya topladı. Bundan kuvvet alan grup, Yrigoyen’den ayrıldı ve onu aşırı demagojiyle suçladı. Bu ayrılmadan en fazla Yrigo-yen faydalandı; 1928 seçimlerinde kendini tam bir halk taraftarı olarak ileri sürdü ve adaylığını koydu.

Ancak, 1930’daki askerî darbe Yrigoyen taraftarlarının bu sola dönüşlerini boşa çıkardı. Bir süre taraf tutmayan yrigoyen’-ciler (1930-1934 arası) parlamento muhalefet grubu olarak yeni rejime katılma kararı aldılar. Peron devrinde, radikalizm etkisini daha da kaybetti. Yeni bölünmeler ortaya çıktı. Halkçı radikallerle görünürde daha solda olan uzlaşmaz radikaller birbirinden ayrıldı.

Bunlardan ikinci grup Frondizi vasıtasıyle peron’cu kütleleri kendine çekmeğe çalıştı. Bu arada sanayi burjuvazisiyle A.B.D. kapitalizminin desteğini kazanmayı da amaç edindi. Frondizi, 1963’te, uzlaşmaz radikalizmi terk ederek Movimiento de tn-gegracion y Desarrollo’yu (Birleşme ve Gelişme Hareketi) kurdu.

 

Lâtince’de kök anlamına gelen radix sözcüğünden yaşayan dillere mal edilmiş bir terimdir.
Bu adı taşıyan akımları benimsemiş olanlara, radikal denilmiştir.
Radikal sıfatı şimdiye kadar aşırı liberaller, solcular ve sağcılar gibi, birbirlerinden çok ayrı doktrinleri ve politik eğilimleri temsil eden kişiler hakkında kullanılmıştır.
Yaşadıkları çağın düzeninde köklü reformlar istemeleri, bütün radikallerin ortak özelliğidir.
i) Radikalizm, ilk olarak, İngiltere’nin politik çevrelerinde yayılmıştır.
On Sekizinci Yüzyılda, İngiltere’de Tory ve Whig denilen iki büyük siyasî gruplaşma bulunuyordu. Tory’ler, muhafazakârlığı savunuyorlardı. Whig’er ise. Kral Üçüncü George’un otoriter tutumunu beğenmiyorlar ve liberal bir parlamento rejimi kurulmasını arzuluyorlardı. Whig’lerin ileri ucuna, radikal deniliyordu.
Whig‘er Liberal Parti adını alınca, Liberalizmin hararetli taraftarlarına radikal denilmeğe başlanmıştır. Jeremy Bentham. James Mili ve John Stuart Mill gibi düşünürlerin de radikal oldukları söylenmiştir.
1874-1892 arasında Avam Kamarasına seçilen sendikacı parlamanterler, kendilerini birer radikal olarak tanıtmağa çalışmışlardır. Daha önce koyu liberalleri ifade eden radikal sözcüğü, bu sefer Liberalizm’e karşı olan bir eğilimi adlandırmıştır.
Joseph Chamberlain, İngiltere’nin Liberalizm’- , den ayrılarak himayeciliğe dönmesini hedef tutan tarihî kampanyasını açtığında, onun uyandırdığı hareket de. Radikalizm olarak nitelendirilmiştir.
ii) Fransız ihtilâlinden On Dokuzuncu Yüzyıl sonuna kadar, düzen değişikliği isteyen birçok
akımları Radikalizm terimi toplu olarak belirtmiştir. Fransa’da doğarak Avrupaya az çok yayılan Jakobinizm. Rusya’daki Popülizm ve Amerika’daki Popülist Parti, Anarşizm. Alman Solcu idealistleri ve Marksistler, Radikalizm paralelinde birleşmişlerdir. Pas d’ennemis â gauche yahut solda düşman olmaz! sözü, radikallerin ortak sloganı olarak tekrarlanmıştır. Radikalizmin büyük adları arasında Bakunin. Moses Hess. Ferdinand Lassalle ve Marksistiere yer verilmiştir.
iii) Radikalizm, Fransa’da Louis-Philippe za- m ında kuvvetlenmiştir. 1789 Ruhuna bağlı olanlarla lâiklik, hürriyet ve eşitlik isteyenler, Radikalizm akımına katılmışlardır.
Fransız radikalleri ve sosyalistleri, uzun süre kaynaşmış bir kütle halinde faaliyet göstermişlerdir. Ctâmenceau, radikallerin ön safında yer almıştır. Dreyfus olayını izleyen gelişmeler sonunda, Cumhuriyetçi Radikal ve’* Radikal Sosyalist Partisi kurulmuştur. Kısaca Radikal Parti denilen bu teşekkül, ancak 1901 de faaliyete geçmekle beraber. 1907 de programını şekillendire- bilmiştir. Özel mülkiyeti kabul etmiş, fakat din taassubuna karşı çıkmıştır. Yirminci Yüzyıl ortalarına kadar, Fransa’nın politika hayatında etkili rol oynamıştır. Yetiştirdiği en büyük lider, Edouard Herriot’dur. 1936 da. Halk Cephesi adı verilen sol partileri güçbirliğinin sağ kanadında radikaller yer almışlardır.
Bir aralık gerileyen Radikal Partisi, Pierre Mendhs-France canlandırmağa çalışmıştır. Radika! Parti. De Gaulle zamanında muhalefete geçmiştir. Son liderleri arasında Gaillard. Maurice Faure ve Billeres’in adları sayılabilir.
iv) Sağcı Radikalizm hareketi, düşünce kaynağını Hegel’in felsefesinden almıştır. Yirminci Yüzyıl başlarken, devletçilik ve ırkçılık akımları hüviyetine bürüpmüştür. Milli Devlet fikrini savunmuştur. Joseph Arthur de Gobineau ve Houston Steuart Chamberlain gibi düşünürlerin kalemile yayılmak istenmiştir. Son Dünya Savaşları arasında Almanya’da ve Japonya’da kuvvet kazanmıştır. Romanya’daki Siyah Muhafızlar ve ispanya’daki Falanj; doktrin alanında Sağcı Radikalizm’e dayanmıştır. Amerika’daki Sağcı Radikalizm, bir aralık McCarthyism’e dönüşmüştür.
Radikalizm, düzen değişikliği isteyenlerin günümüzde durumlarını doktriner ve politik mezhep adı zikretmeksizin genel yönü ile belirtmeğe ihtiyaç duydukları vakit yararlandıkları bir terimdir.
Almancası : Radikalismus.
Fransızcası : radicalisme.
İngilizcesi : radicalism.
(Bk; Liberalizm, Jeremy Bentham, John Stuart Mili, Popülizm, Anarşizm. Joseph Chamberlai^î.

Etiketler: , , , , , ,

Yorum yazın