PİRAMİTLEŞME

bir istihlâk vergisinin perakende safhasından daha önceki kademelerden birinde salınmasıyla, ileri doğru in’ikâs ederek meydana getirdiği fiyat artışının, başlangıç vergi miktarından fazla olmasıdır. Meselâ, üretilen bir malın üç safhadan geçtiği ve her safhada % 70’luk bir fiyat artışına uğradığı kabul edilirse, hiç vergi olmaması halinde malın nihaî fiyatı :
İlk milliyetler (vergisiz) ; 100 TL
1. Satha sonu 100(1+0.10) : 110 TL.
2 Sa lha sonu 100 (1+0.10)2 : 121 TL.
3. Safha ,sonu 100 (1+0.10)3 : 133 TL. olacaktır.
Buna mukabil ekonomide % 10 oranında bir
vergi uygulanıyorsa, ilk maliyetler 110 liraya yükselecek ve malın nihaî fiyatı :
ilk maliyetler (Vergi dahil) ; 110 TL.
1. Safha sonu 100(1+0.10) : 121 TL.
2. Safha sonu 110(1+0.10)^ : 133 TL.
3. Safha sonu 110 (1 +0.10)3 : 146 TL. olarak teşekkül edecektir.
100 Liralık bir mal üzerinden % 10 oranında ve ilk safhada tahsil edilmek üzere konan bir verginin üçüncü safha sonunda yarattığı fiyat farkı 146—133=13 liradır. Başlangıçtaki 10 liralık vergi, bu farktan çıkartılınca (13—10=3) bulunan 3 lira, ilk safhadaki verginin piramitleş- mesi sonucu meydana gelmiştir. Böylece mükellef, devlete fiilen aktarılandan -misalimizde % 3 oranında- daha yüksek bir vergi ödemiş olmaktadır. Zira her safhadaki % 10’luk artışların içine, ilk üretim maliyeti olan 100 liranın yant- sıra, 10 liralık vergi de dahil olmakta ve böylece oluşan fiyat artışı, yergi miktarını aşmaktadır. Başlangıçtaki vergi miktarı ne kadar fazla, üretim safhaları ne kadar çok ve her safhada uygulanan yüzde ne kadar yüksek olursa, pira- mitleşme o kadar şiddetli olmaktadır.
İngilizcesi : pyramiding, mark-up system.

Yorum yazın