ÖRÜMCEK AĞI TEOREMİ

fiyat dalgalanmalarını ve dengeye gidişi açıklayan bir analizdir. Dinamik analize giriş niteliğindedir, denebilir.
Üretimi için belli bir sürenin geçmesi gereken mallarda, satıcıların üretim ve arz ile ilgili kararları ancak bu süre sonunda etkisini gösterir. Örneğin tarımsal malların çoğunda durum böyledir. Tam rekabet piyasasında arz, diğer şartlar sabit kaldığı takdirde, satıcıların fiyatlar karşısındaki davranışlarını belirtiyordu. Üretim kararı ile üretimin fiilen gerçekleşmesi arasında belli bir süre geçmesi gerekiyorsa, bu sürenin başındaki fiyatlara bakılarak verilen karar, arz fonksiyonunu gecikmeli bir fonksiyon haline koyar. Daha açık bir deyişle bu üretim dönemine ait arz, geçen dönemin fiyatlarının fonksiyonudur. Talep için ise böyle bir husus bahis konusu değildir.
Herhangi bir A tarımsal malının piyasasında denge fiyatı teşekkül etmişken, örneğin gelir artışı dolayısıyla talep eğrisi sağa doğru kaymış olsun. Bu durumda denge fiyatı ve alım-satım miktarı yükselecektir. Arz fonksiyonu gecikmesiz olsaydı, talepteki artışa arz da derhal cevap vermiş olacaktı. Halbuki arzın gecikmeli oluşu denge noktasına giderken fiyatın bu denge noktası etrafında dalgalanmasına yol açacaktır. Durumu şekil yardımıyla izlemeye çalışalım.
118 No. lu şekilde D talep eğrisi ile S arz eğrisinin jcesiştiği noktada P denge fiyatı belirmiştir. Talep eğrisinin D’ye kayması fiyatı P’ye yükseltecektir. Fiyat, P’ye yükselirken bu denge noktası etrafında gittikçe sönen bir dalgalanmaya tâbi olacaktır. Bu dalgalanmanın sebebini şöyle açıklıyabiliriz. Fiyat P iken arz û seviyesindedir. Talep D’ye kaydığında arz o dönem için değişemiyeceğinden fiyat P1 e yükselecektir. üretim ve arz için karar verilirken artık bu fiyat seviyesi dikkate alınacak ve gecikmeli arz fonksiyonuna göre bir dönem sonra arz Qi seviyesine yükselecektir. QJ seviyesindeki arz D’talep fonksiyonuna göre P2 fiyatından satılacaktır. Bu sefer üreticiler düşen fiyat karşısında üretimlerini kısma yoluna gidecekler ve üçüncü dönemde arz Q2 seviyesine ,vdüşgcektir. Arşd^ki daralma fiyatı tekrar P3 np^tjasına kadar yükseltecek ve sonuç olarak bir dönem sonra arz yine yükselerek û3 seviyesine varacaktır. Fiyat ve miktar dalgalanmaları bu şekilde gitgide sönerek devam edecek, sonunda P fiyat seviyesine varıldığında dalgalanma duracaktır. Burada dikkat edilecek husus, her dönemin fiyatını gecikmesiz talep ve arz eğrilerinin tayin etmesidir. Gecikmesiz talep fonksiyonunu D ile göstermiştik. Gecikmesiz arz fonksiyonu ise sıfır elâstik- liğe sahip yani dik eksene paralel doğrularla belirtilebilir. Örneğin P1 fiyatını tayin eden -D’ talep doğrusu ile QP1 arz doğrusudur. P den P’ denge fiyatına giderken çizilen yol örümcek ağına benzediğinden, bu analize Örümcek Ağı Teoremi adı verilir.
Talep doğrusu eğiminin arz doğrusu eğiminden dik olduğu* hallerde fiyat dalgalanmaJarı söneceğine gitgide şiddetlenir. Bu durumda denge noktasından bir kez ayrılınca bir daha yeni bir denge noktasına varmak mümkün değildir (Şekil 119). Arz ve talep doğrularının eğimlerinin eşit olduğu hallerde ise dalgalanmalar aynı şiddette devam eder. Başka bir deyişle yeni bir denge noktasına varmanın imkânı yoktur, fakat dengeden giderek sonsuz uzaklaşma da söz konusu değildir (Şekil No. 119).
Şiddeti gitgide artan dalgalanmalar sürekli olarak devam edemez. Dalgalanmaların üst sınırını üretim imkânları tayin edecektir. Negatif fiyat konu dışı olduğuna göre alt sınırı da yatay eksen teşkil eder. Ayrıca üreticilerin gecikmeli arz kararlarındaki aksaklıkları farkedip düzeltmeleri de mümkündür. Bütün bir düzeltme, şiddeti aynı kalan dalgalanmalar halinde de söz konusu olabilir (Şekil No. 120).
Örümcek ağı analizi, genel olarak denge süreci açıklamalarında ve makro – ekonomik dalgalanmaların izahında da kullanılmaktadır.
Almancası : Spinnwebtheorem.
Fransızcası : modèle en forme de toile
d’araignée. Cobweb theorem. İngilizcesi : Cob-web theorem.
(Bk; Piyasa dengesi’, King Kanunu).

Yorum yazın