ÖRNEKLEME TEORİSİ

hakkında bilgi edinilmek istenen topluluğa dahil bütün birimlerin incelenmesine tam sayım veya külli rölöve adı verilir. Bu usulün tatbiki genellikle zor, zaman alıcı ve pahalı. bazı hallerde ise imkânsızdır. Bu gibi sebeplerden ötürü topluluğun tamamı yerine, yığını teşkil eden birimler arasından bazı esasa göre ayrılmış birimleri müşahede ederiz. Yapılan derlemeye kısmî rölöve, seçilen birimlerin meydana getirdiği küçük gurupa örnek, aralarından seçim yapılan bütün birimlerin teşkil ettiği yığına ana kütle adı verilir.
Örnekleme sayesinde, bu örneklerin „içinden çekildiği ana kütleye genellenebilecek sonuçlar elde edilebilecek, örnek değerlerinden hareketle ana kütle parametreleri hakkında tahminler yürütmek mümkün olabilecektir. Örnekten elde edilecek bu neticelerin geçerliliği pek tabiidir ki herşeyden önce örneğin uygun bir şekilde çekilmiş olmasına ve bu örneğe uygulanan metodun iyi seçilmiş bulunmasına bağlıdır.
Örnekleme, örneğin seçilme tarzına ve kavradığı birim sayısına göre ihtimali hesaba dayanan ve dayanmayan örnekleme tipleri olmak üzere başlıca iki ana gurupta incelenir.
ihtimali hesaba dayanmayan örnekleme yönteminde birimlerin seçimi iradî olur ve Monografi ve Temsili usul adı verilen iki türü vardır.
Monografi usulü, ana kütleye dahil her zümreden tek fakat tam manâsıyle tipik olan temsili bir birimin seçilip müşahede edilmesidir. Az sayıda birim gayet teferruatlı bir şekilde müşahede edildiğinden diğer istatistik usullerini tamamlayıcı sayılır. Temsili usulde de seçim iradi olmakla beraber seçilecek birimlerin sayısı genellikle ana kütlenin % 5 veya % 10 nu gibi büyük tutulur. Bu usulde aynı hususiyeti haiz birimlerin ana kütle ve örnekte aynı nisbette bulunmasının teminine çalışılması esastır. Bugün kota usulü adı altında piyasa ve umumî efkâr araştırmalarında ençok kullanılan derleme tekniğidir.
İhtimali hesaba dayanan örnekleme tiplerinin ise şu müşterek tarafları mevcuttur:
1. Belli bir ana kütleden çekilmesi mümkün bütün örnekleri nazari olarak tarif edebiliriz.
2. Ana kütleden çekilmesi mümkün her numunenin seçilme ihtimali nazari de olsa seçimden önce bellidir.
3. Örnek seçimi bu ihtimallere uygun olarak yapılır.
Bu ihtimaller eşit ve çekim yekdiğerinden bağımsız ise bu örnekleme tahditsiz örnekleme adını alır. Örneğin Basit Tesadüfî örnekleme yön- temi. İhtimaller farklı fakat belli ise ve çekim bağımlı yapılıyorsa, kademeli örnekleme gibi, buna da tahditli örnekleme metodu denir.
4. örnek değerinden hareketle ana kütle parametresinin tahmininin nasıl yapıldığı bellidir.
N birimli bir ana kütlede, her birimin çekilecek n
n birimli örneğe girme ihtimali dir. Buna
N
örnekleme nisbeti, tersine ise büyütme faktörü denir.
‘ h ’Birimli örnek /V birimli yığından tesadüfi se- ç^nri isUllerinden “hörhangi birini kullanmak sure- tiyie‘ çekilmiş olsun. Basit Tesadüfi Örnekleme adı verilen bu usulde seçimin iadeli veya iadesiz olmasına göre farklı tahmin usulleri uygulanır. Ana kütlenin birimlerin özelliklerine göre zümrelere ayrılmasına ve örneğin bu zümrelere taksim edilerek çekilmesine zümrelere göre örnekleme denir. Bu tür örneklemede başarı, ortalamaları mümkün olduğu kadar farklı çıkacak şekilde zümre teşkiline bağlıdır.
Tesadüfî örnekleme, örneğe dahil birimlerin yekdiğerinden uzak yerleşmelerinden doğan yüksek müşahede masrafını birlikte getirir. Birimlerin müşahedesinin zor ve pahalı olduğu araştırmalarda ise örnek birimi olarak, ana kütle birimlerinin bir kaçının bir araya getirilip küme adını aldığı topluluklar kullanılır. Bu yöntemde zümrelemenin aksine ortalamalar birbirine eşit çıkacak şekilde küme teşkili esastır; ayrıca ilkinde her zümre örnekte temsil edildiği halde ikincisinde her küme değil sadece bir veya birkaç küme tüm olarak örneğe dahil edilmiştir. Kademeli örnekleme ise evvelâ kümelerden bir örnek sonra bunların içinden tekrar bir örnek alınması demektir. Zaman zaman zümrelere göre ve kümelere göre örnekleme yöntemlerinin birlikte ele alındığı da görülür.
Almancası : Stichproben – Theorie.
Fransızcası : théorie de sondage.
İngilizcesi : sampling Theory.
(Bk; tesadüfî değişken, tesadüfî seçim, derleme, zümrelere göre örnekleme, kotalar usulü).

Yorum yazın