ON AĞUSTOS DEVALÜASYONLARI

dış ödeme güçlükleri çeken ülkelerin 1969 ve 1970 yıllarında yaptıkları ve aynı güne rastlayan para ayarlamalarıdır.
Bu devalüasyonların aynı güne rastlaması, Milletlerarası Para Fonu’nun çalışma takvimi ile ilgilidir.
10 Ağustos 1969 günü devalüasyon yapmış olan ülkeler şunlardır: Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Kongo Halk Cumhuriyeti, Dahomey, Fransa, Gabon, Fildişi Sahili, Madagaskar. Mali, Moretanya, Nijerya. Senegal, Togo, Yukarı Volta.
Khmer Cumhuriyeti 18 Ağustosta ve Ekuvatör 17 Ağustosta devalüasyonu açıklamışlardır.
Türkiye, 10 Ağustos 1970 de devalüasyon yapmıştır. Ancak bir yıl önce aynı tarihe çok sayıda devalüasyon un rastlaması dikkati çekmişti. Türkiyenin devalüasyonu, daha önce kararın kesinleşmiş olması dolayısile Milletlerarası Para Fonu kayıtlarına 9 Ağustos 1970 olarak geçirilmiştir.
(Bk; devalüasyon, Dört Ağustos Kararlan, On Ağustos Kararları. Yedi Eylül Kararları).
ON AĞUSTOS KARARLARI yahut 1970 DEVALÜASYONU ile dolar kuru 9 liradan 15 liraya yükseltilmiştir. Diğer dövizlerin alım ve satım oe-
delleri de. dolar kuru ile aynı oranda değiştirilmiştir.
Döviz kurlarına yapılan zammın oram % 66 dır. Devalüasyon oram ise. % 40 dır.
Devalüasyonun nedeni, iç harcamaların ödemeler dengesine yaptığı baskıdır.
Millî sanayi, 1970 yılında, tüketim ihtiyaçlarının büyük kısmını karşılayabiliyordu. Dışarıdan getirtilen hammadde ve yatırım malzemesi, ithalâtın yaklaşık olarak % 90 ını teşkil ediyordu.
Ancak 1958 devalüasyonundanben. 38 milyar liradan 148 milyara yükselmiş olan gayrı safi millî hasılânın doğurduğu talep, ham madde ve yatırım malzemesi ihtiyacını giderek artırıyordu. Döviz geliri, ihtiyaca yetecek miktarda değildi. Sınaî mamuller ihracatında, henüz arzulanan ölçüde gelişme kaydedilmiş değildi. Devalüasyondan basında oldukça sık bahsedilmesi, işçi dövizlerinden bir kısmının memlekete girmesini geciktiriyordu.
Devalüasyonu’un getirdiği maliyet enflâsyonu. başlangıçta pahalılığı büsbütün tahrik etmiştir. HELEZON denilen olay. İktisadî hayatta etkisini duyurmuştur. İş hacmindeki duraklama’ya karşılık, fiyat hareketlerinin hızlandığı bir ortama girilmiştir.
Ancak devalüasyonu izleyen aylarda, döviz geliri artmağa başlamıştır. Dışarıda bekleyiş halindeki işçi dövizleri, memlekete girmiştir. Ayrıca göçmen dövizler denilen kredi niteliğindeki massif rantrelerle karşılaşılmıştır. Oldukça gelişmiş durumdaki milli sanayi, devalüasyonun sağladığı olanaklardan yararlanarak ihracatını genişletmiştir. 1970 Temmuzunda 93 milyon dolardan ibaret bulunan döviz rezervleri, 1972 Martında 815 milyon doları aşmıştır. Merkez Bankasının altın stoku ile beraber, Türkiye’nin milletlerarası likiditesi 955 milyon dolara çıkmıştır. Carî transferleri yapabilmekte güçlük çeken bir memlekette, birdenbire milyara yaklaşan bir döviz aktifi toplanması, azımsanmayacak bir sonuç idi.
On Ağustos Kararlan, Türkiye’nin sonu gel- miyecekmiş gibi görünen kronik döviz sıkıntısını gidermiştir. Sanayiin ihracat yapabilecek güç kazandığı. işçi tasarruflarının önemli rakamlara eriştiği ve eurodollar piyasasının yeni plasman alanları aradığı bir döneme rastlaması, para operasyonunun başarısını kolaylaştırmıştır.
12 Mart 1971 deki hükümet değişikliğinden sonra iş başına gelen Nihat Erim ve Ferit Melen kabineleri, artan döviz gelirinin gerektirdiği nöt-‘ ralizasyon tedbirlerini alamamışlardır. Merkez Bankasının aktifinde biriken dövizler, emisyonun şişmesine sebebiyet vermiştir. Fiyatlar, büsbütün pahalılanmıştır. Ekonomi, refah yolunda mesafe
kazanmakla beraber, istikrarlı dengeye kavuşamamıştır.
(Bk; helezon, devalüasyon. Dört Ağustos Kararları, Yedi Eylül Kararları).

Yorum yazın