OLİGOPOL

piyasasının özelliği, az sayıda satıcı bulunmasıdır.
Amerikanın otomobil piyasası, bir oligopol örneğidir. Bu piyasada. 1969 yılında, 24 milyar 295 milyon dolar satışla General Motors başta gelmekteydi. Onu. 14 milyar 755 milyon dolar satışla Ford Motor izlemekteydi. Chrysler, 7 milyar 52 milyon dolarla üçüncü durumdaydı. Bu üç imalâtçı yanında, piyasayı etkileyebilecek durumda başka bir firma görünmemekteydi.
Otomobil sanayii, uçak fabrikaları, lâstik imalâtı. petrol kumpanyaları gibi az sayıda firmanın bulunduğu bir piyasada, içlerinden biri fiyat değiştirecek olursa, nasıl bir durumla karşılaşılabileceği 115 No. lu şekilde belirtilmiştir.
115 No. lu şeklin dik ekseninde fiyatlar ve yatay ekseninde sürüm miktarları gösterilmiştir.
Oligopol piyasasında A, B ve C diye adlandıracağımız üç firma bulunduğunu ve hepsinin aynı kalitede mal sattıklarını farzedelim.
A firması, Pt fiyatı üzerinden Q1 miktarında mal satmaktadır.
Böyle bir durumda, A firması fiyatı P2 ye indirirse.. Üç ihtimalle karşılaşılabilir.
Birinci ihtimal, B ve C firmalarının bir tepki göstermiyerek kendi mallarını Pt den satmağa devam etmeleridir. Rakipler hareketsiz kaldıkları takdirde, TALEP – EĞRİSİ D olduğundan, A firmasının sürümü Q2 ye yükselecektir. B ve C firmalarının piyasadaki payları daralacaktır. Satış miktarının artması ve parça başına maliyetin düşmesi, A firmasına azımsanmıyacak bir menfaat sağlayacaktır.
ikinci ihtimal, B ve C firmalarının da fiyatlarını A firmasını izleyerek P2 ye indirmeleridir. Bu takdirde, dirsekli talep eğrisi diye adlandırılan talep şartlarile karşılaşılacaktır. Talep eğrisinin elâstikliği ani bir değişikliğe uğrayacak ve talep eğrisi G noktasında kırılarak yön değiştirecektir. G noktasında talep eğrisinin dirsek kırması yüzünden, A firması fiyat ayarlamasının sağlayacağı sürüm imkânından tam olarak fay- dalanamıyacaktır. Satışları Q3 miktarında karar kılacaktır. Fiyattan kaybettiği (Pl~Pi) farkına karşılık, sürümündeki gelişme (Qa – Qt) den ibaret kalacaktır. (Q3-Q1) farkının fiyat ayarlamasından kaybettiğini kısmen veya fazlasile telâfi edebilmesi, maliyet ve kâr marjlarına bağlı olacaktır.
Üçüncü ihtimâl, B ve C firmalarının rakiplerine kaptırdıkları (Qa-Q1) miktarındaki sürümü tekrar geri alabilmek ümidile, bu sefer kendi inisiyatiflerile fiyatı daha da düşürmeleridir. Eğer bu iki firma fiyatı P3 e düşürürlerse, o vakit A firmasının sürümü kuvvetli bir daralışa maruz kalacak ve Q4 noktasına kadar geriliyecektir.
Oligopol rejimlerinin başarısı, rakiplerin gösterecekleri tepkiyi önceden kestirebilmeğe bağlıdır. Rakiplerden gelecek tepkilerin karakterine göre, aynı fiyat operasyonu bir firmaya daha çok kazandırabilir veya o iş kolunda sarsıntı doğu- ğuracak sonuçlara yol açabilir.
Olipogolcünün kazancı, geniş ölçüde, rakiplerinin davranışına bağlıdır.
Bazı iktisatçılar, oligopolcünün durumunu bir pokercininkine benzetmişlerdir. Ve oligopol piyasasının ortaya çıkartabileceği ihtimalleri Oyun Teorisi çerçevesinde tahlillere tâbi tutmuşlardır.
Ancak pokerde bir takdirsizlik yüzünden uğranılacak kaybı, az sonra şanslı bir durum kurtarabilir. İhtimalî hesabın pokerdeki rolü, tek bir eli değil, aynı partinin birbirini takip eden çok sayıdaki şans denemelerini kapsayabilmektedir. Oligopol piyasasında ise, fiyat mücadelesi, bir tek operasyon yüzünden firmaların ciddî zararlara uğramalarına sebebiyet verebilir. Bu itibarla. oligopol şartları altında çalışan firmalar, fiyat konularında azamî ihtiyatı göstermektedirler. Fiyat değişikliklerini aralarında önceden anlaşa-
rak karara bağlamağı tercih etmektedirler. Yahut
uydu firma durumuna geçerek fiyat inisiyatifini rakiplerden birine bırakmaktadırlar.
Günümüzde, oligopol piyasasında fiyat rekabetine az rastlanmaktadır. Firmalar, fiyattan indirebilecekleri miktarı reklâma harcamakta çok defa menfaat görmektedirler. Ayrıca mamullerini rakiplerininkinden farklılaştırarak, fiyat etkisini hafifletme çarelerini aramaktadırlar.
Almancası : Oligopol.
Fransızcası : oligopole.
İngilizcesi : oligopoly.
(Bk; düopol. hâkim firma, uydu firma, dirsekli talep eğrisi).

Yorum yazın