NÜFUSUN YAŞ BlLEŞİMİ

pek çeşitli alanlarda etkileri görülür, üretim faaliyetlerine başlıca 15-64 yaşındakiler katılır. Geri kalanlar genellikle sadece tüketicidir. Gelir sağlayan ve tasarruf yapanlar da özellikle evvelkilerdir. Dola- yısıyle 15-64 yaş grubunun nüfustaki payı, bir üreticinin geliriyle bakmak zorunda olduğu kimselerin ortalama sayısını belirlemekle beraber, toplam gelire ve tasarruf hacmine de tesir eder. Bundan-başka asker olabilecek olanlar 15-44 yaşındaki erkekler ve öğrenim görenler en ziyade 6-22 yaşındakilerdir. Doğumların sayısı geniş ölçüde 20-49 yaşındaki erkeklerin ve 15-49 yaşındaki kadınların mevcuduna bağlıdır. Ölüm hadleri 3 ve daha aşağı yaşlardaki çocuklarda 60 ı aşkın kimseler için, diğer yaşlardaki nüfusa nazaran çpk daha yüksektir. Cürüm oranları yine yaşa göre değişir. Olgun nüfusla genç ve ihtiyarların tükettiği mal ve hizmetlerin arasında da farklar vardır. Nihayet görüş ve davranışlar yaşın izlerini taşır. Olgun nüfus ve ihtiyarlar daha tutucudur. Özellikle yer ve meslek değiştirmekten kaçındıkları gibi yeni üretim usûllerini ka- , bu,l hususunda çekingen davranırlar. Bu sebeple Şençjerip yüksek bir yüzçlşye, vardığı topjumlar- da, mobiiite daha fazla ve daha ilerici ve dinamik bir ruh hâkimdir.
Yaş bileşiminin normal şekli şöyle özetlenebilir. Belirli bir yılda doğanlar ölümler dolayısile zamanla gittikçç azalır. Bu sebeple herhangi bir tarihteki nüfus yaşa göre sınıflandırdığında en genç neslin en kalabalık olması ve yaş ilerledikçe nesiller mevcudunun azalması lâzım gelir. Yâni düşey bir eksen üzerine aşağıdan başlamak suretiyle yaşlar için taksimat yapıldığı ve her yaşm mevcudu biri erkeklere, diğeri kadınlara mşhsua sağa ve sola çıkarılacak iki yatay doğru ile gösterildiği takdirde doğruların yukarıya gi- , dildikçe darajması ve çam ağacım veya piramidi t.^ndjnr bir şeklm.^aşıl olması lâzım gelir.
Ancak yaş piramidinin bazı vasıfları, belirli faktörlerin etkisiyle m memlekete ve zamanla değişebilir. Faktörlerden biri doğum oranıdır. Bu oranın seviyesine göre çocukların nüfustaki payı yükselir veya alçalır, yâni piramid
tabanı genişler veya daralır. İkinci bir faktör ölüm haddinin artması veya azalmasıdır. Bu olayın etkileri kompleks ve hangi yaşlarda vukuduiou-
ğuna bağlıdır. Ancak ölüm haddi genel olarak yükseldiği, yani ortalama yaşama süresi kısaldığı takdirde, ileri yaşlara varabilenlerin oranı azalacağı için piramidin tepesi daralır.
Harpler hem vukııbuldukiarı zaman içinde doğum haddini düşürmek, hem de 20-44 yaşında erkekler arasında kayıplara meydan vermek suretiyle yaş piramidinde bazı düzensizlikler doğurur. Özellikle doğumlardaki azalma piramidin harp yıllarında dünyaya gelen nesillere ait kısmında bir oyukluk meydana getirir. En ziyade 20-39 yaşında e/keklerin katıldığı milletlerarası göçler de, bu grubun erkek nüfustaki payını göçmen alan memleketlerde yükseltir, göçmen veren memleketlerde indirir.
Türkiye nüfusunun yaş bileşimi tablo 29 da üç büyük gruba göre diğer bazı memleketlerdeki ile karşılaştırılmıştır.
Tablo No. 29
Üç büyük yaş grubundaki nüfusun bütün nüfustaki payı (%) (Erkek ve kadınlar bir arada)
Yaş istatistiklerimizde yaşların büyük bir kısmının 5 ve bilhassa 0 ile biten yuvarlak sayılarla ifade edilmiş ve bazı erkek yaşlarının küçültülmüş olması gibi hatalar vardır. Buna rağmen mevcut doneler Türkiye’deki durumu ana çizgileriyle ifadeye yeterli sayılabilir. Yansıttıkları başlıca özellik, nüfusumuzda gelişmiş ülkelere nazaran gençlere pek büyük, 15-64 yaşındakilere ve bilhassa ihtiyarlara ise küçük oranlar düştüğüdür. Nitekim nüfusun gençlik derecesinin bir ölçüsü olan medyan yaş (yani nüfusu teşkil eden fertler küçükten büyüğe doğru sıralandığında tam ortaya düşenin yaşı) Birleşik Amerika’da 1960 “da 29.2, İngiltere’de 1962 de 35.8 iken Türkiye’de 1965 de 19.0 dan ibaret bulunuyordu. Diğer geri kalmış memleketlerde de görülen bu durum, bilhassa doğurganlığın yüksek ve ortalama yaşama süresinin kısa olması ile ilgilidir. Ayrıca 15-64 yaşındaki nüfusun şimdi Birinci Dünya Harbi ile istiklâl Savaşı sırasında doğan az mevcutlu nesilleri de ihtiva etmesi ve
dışarıya çok sayıda işçi gitmesi gibi faktörlerin de her halde olayda etkisi olmuştur.
Türkiye nüfusunun yas bileşimi nüfusu hlZİ3
çoğalan memleketlerde görülen ve gençler oranının yüksekliği ile vasıflanıp «artıcı» denilen tipe tamamen uygundur, üretimi yürüten 15-64 yaşındaki kimseler oranının azlığı gelir ve tasarruf hacmini olumsuz surette etkilemeğe elverişli iken, gençler sayısındaki çokluğun yetiştirilmeleri için katlanılması gereken külfetleri ağırlaştırması, bu tipin mahzurudur.
Almancası : Altersgliederung (Altersaufbau) der Bevölkerung.
Fransızcası : distribution de la population selon l’äge.
İngilizcesi : age distribution of the population.
(Bk; Yaş piramidi).

Yorum yazın