Müteşebbis nedir – Müteşebbis kimdir

Müteşebbis ne demek – Müteşebbis nedir – Müteşebbis kimdir
MÜTEŞEBBİS sıf. ve i. (ar. şebeş > teşebbüs’ten müteşebbis). Teşebbüs eden, bir işe girişen, girişken olan (kimse): Keza kuvvetli ve müteşebbis, çekinmez bir adamdır (Ömer Seyfeddin). Millî sermaye israf edilmeyecek, küçük müteşebbisler korunacaktı (Ş. S. Aydemir).

— İkt. Klasik iktisatçılar, müteşebbisli «sermaye koyarak bir iş kuran kimse» o-larak tanımlarlar. J.-B. Say, sadece müteşebbis ile kapitalist arasında fark gözetmişti, ama bugün, iş kurma ve yönetme, çoğunlukla, birbirinden ayrıdır. Nitekim A. B.D.’de daha sonra başkaları tarafından yönetilen işleri kurmak konusunda uzmanlaşmış bir işadamı tipinin ortaya çıktığı görülür. Müteşebbis, iş kuran kimse olmasa da, yönetiminin iyi veya kötü bir gelişme göstermesinin sorumluluğunu yine de yüklenmektedir. Zanaatkâr, küçük tacir, küçük sanayici söz konusu olduğu zaman bu tanım doğrudur. Ama bir anonim şirkette, müteşebbis denen görevli kimdir? Burada tanım yapmak çok güçtür, ama fonksiyon yine de vardır. Bu fonksiyon, iki temel ö-zelliği ve ek sorumlulukları kapsar. Müteşebbis, üretimin düzenleyicisidir. Bu görevini yerine getirmek için, kendi f¡rinasının İktisadî durumu, mahallî, millî ve milletlerarası piyasa hakkında, sadece kendi ürünleri açısından değil, İktisadî faaliyetin tümünü kapsayacak tarzda sağlam bilgiler edinmesi gerekir. Böylece, sürekli o-larak teşhisler koymak zorundadır. 9nc abnüc
Müteşebbisin, bu teşhislere dayanarak ve tahminler ileri sürerek üretim planını düzenlemesi gerekir. Planı düzenledikten sonra, bu planın gerçekleştirilme şartlarını belirler, yönetim, araştırma ve uygulama çalışmalarını organize eder, planın geliştirilmesi için, çoğunlukla, işletmenin sorumlu kadrolarına başvurur. Bütün personelin katılması imkânsız olduğundan, kimi zaman, temsilcilere başvurması bir çözüm yolu olarak ileri sürülür. İşletme komiteleri neyler çok fazla değildir ve pek başarılı da olmamıştır.

Müteşebbis, «işin yöneticisidir (Fr. Per-roux), yani karar alma yetkisine sahiptir. Bu, her çeşit işletme için geçerlidir. Alınan kararlar uygulanacaktır. Bundan ötürü, uygulanmayı denetim altında tutmak gerekir.

Bu iş tek bir kimsenin gücünü aştığından, işletmenin başında çoğunlukla bir «yürütme grubu» bulunur. Bütün büyük işletmelerde, anonim şirketlerde veya millîleş-tirilmiş şirketlerde «yürütme grubu» vardır. Ama bu grubun başında yetkili tek bir kişinin bulunması da zorunludur.

Böylece, gerek yeni ürünler ortaya koymak için «üretim faktörlerini biraraya getirmek» ve üretimi organize etmek, gerek karar yetkisini kullanmak söz konusu olsun, modern ekonomide, müteşebbisin gerçekleştirdiği fonksiyonunun, bir ekibe devredilme eğiliminin ortaya çıktığı görülür. Üretim i-şi kolektif olduğu için, müteşebbisin fonksiyonu da kolektifleşmektedir. Ama işletmenin stratejisini belirleyen tek bir otoritenin bulunması da gereklidir. Müteşebbise yüklenen bu iki temel özelliğe, amerikan işletmelerinde olduğu gibi sovyet işletmelerinde ve özel işletmelerde olduğu gibi kamu işletmelerinde de rastlanır.

Müteşebbisin yerine getirmesi gereken başka görevler de vardır. Meselâ müteşebbis bir «yenileştirici» olmalıdır; kapitalist, millileştirilmiş veya devletleştirilmiş bir işletmede çalışması, bu özelliğini ortadan kaldırmaz. Demek ki müteşebbis, üretim faktörlerini (sermaye, emek, ilk maddeler) yeni bileşimler içinde biraraya getirmek için sürekli bir çaba harcayacaktır. Müteşebbis, memur haline gelirse, İktisadî sistem hare-ketsizleşir. (Sovyet ekonomisinin yöneticileri, yeni işletmelerin başında bulunan «direktörlerden» birçoğunu bu açıdan eleştirirler). Kapitalist ekonomide ise, müteşebbisin dinamizmi, sadece işletme için değil İktisadî hayat bakımından da bir ölüm kalım meselesidir.

AvusturyalI iktisatçı Schumpeter, beş çeşit yeni bileşim ayırt etmiştir: yeni bir ü-rünün ortaya konması; yeni bir üretim metodunun bulunması; yeni bir sürüm alanının ele geçirilmesi; ilk madde sağlayan yeni bir pazarın elde edilmesi; üretiminin yeni bir şekilde düzenlenmesi. Bu durumda, işletme içinde uygulanacak birlikte – yönetim, etkili bir yenilik niteliği taşıyabilir. Böylece yenilk, teknik planın sınırlarını i-yice aşar.

♦ Müteşebbisane zf. Esk. Bir işe teşebbüs edercesine.

+ Müteşebbisin çoğl. i. Esk. Teşebbüse geçenler, girişken olan kimseler. (LM) MÜTEŞEFFİ sıf. (ar. şifâ > teşefflden mü-teşeffl). Esk. İyileşen, şifa bulan. ||

Yorum yazın