MONOPOL TÜRLERİ

başlıcaları şunlardır ;
Monopol, sürekli veya geçici olabilir.
Monopol, mutlak veya nisbî olabilir. Mal arzının tümünü elinde tutan firmanın yahut firmalar grupunun monopolü mutlakwr. Nisbî mono- pode ise, piyasada faaliyet gösteren fakat fazla bir önem arzetmiyen rakipler mevcuttur.
Monopol bir tekeI (yahut monopolio unitario) olabilir yahut kollektif karakter taşıyabilir. Tek bir firma yalnız başına monopolcü durumunda ise, tekel’dir. Birkaç firma aralarında anlaşarak piyasa hâkimiyetini paylaşmışlarsa, bir kollektif monopol bahis konusudur. Kollektif monopole karteller örnek gösterilebilir.
Malın veya hizmetin mahiyeti icabı bir iş kolunda rekabet yoksa, bu bir doğal monopoldür. Nadir ve çoğaltılamıyan mallar, doğal monopol k^gullarına tâbidir. Türkiye, afyon ve müştaklarının üretiminde kullanılan beyaz haşhaşın üretiminde doğal nisbî monopol sahibidir. Doğal monopollerin faaliyet konusu geniş kütlelerin hayatî ihtiyaçlarını ilgilendirdiği vakit, kamu kontrolü altında tutulur veya devletleştirilmeğe gidilir.
Monopoller fiilî, kanunî veyaakdî olabilir. Aynı iş kolunda kurulmuş başka bir teşebbüs olmadığı yahut diğer rakipleri çekilerek piyasada yalnız bıraktıkları vakit, bir firma fiilî monopolcü durumunda sayılır. Devletin mevzuattan aldığı yetki ile kendi hesabına kurduğu veya bir firma vasıtasile işlettiği monopoller, kanunidjj. (Firmaların aralarında anlaşarak kartel kuramları veya tek, bir tüzel kişilik haline gelmeleri sonunda beliren monopoller, akdî’dir.
Devletin gelir sağlamak üzere bir faaliyet konusunu kendi imtiyazı altında bulundurması ve
üretim veya ticaretini elinde tutması malî monopoldür.
Patent ve know-how’ar teknolojik monopol teşkil ederler.
Ve nihayet, psikolojik bir monopolden de bahsedilebilir. Eski ve halk üzerinde olumlu etki uyandırmış bir firmanın malları, fiyatı nisbî olarak yüksek olsa bile, müşteriler tarafından tercih edilebilir. Bu durum, adı geçen firmaya psikolojik bir monopol niteliği kazandırır.
Almancası : Formen des Monopols.
Fransızcası : classification des monopoles.
İngilizcesi ; classification of monopolies.
(Bk; monopol).

Yorum yazın