MİLLETLERİN ZENGİNLİĞİ

Adam Smith’in ünlü eseridir.
Doktrin tarihinde dönüm noktası teşkil etmiş üç büyük eser vardır. Birincisi, 1776 da yayınlanan Milletlerin Zenginliğidir. İkincisi, 1867 de çıkan Kari Marx’m Kapitalidir. Üçüncüsü, 1936 da basılan Keynesin Genel Teorisidir.
Milletlerin Zenginliği, İktisadî düşünce tarihinde bir devrim yaratmıştır. Üç asırlık ömrü olan Merkantilizm Doktrinini tahtından indirmiştir. Klâsik Ekolün başlangıcı olmuştur. Liberalizm’in güçlü bir akım olmasını sağlayacak fikir altyapısını hazırlamıştır.
Bugün dahi çok bahsedilmekle beraber, pek az kişinin baştan sona dikkatle okuduğu bir kitaptır.
Eserdeki ana fikirleri Adam Smith’in Glascovv Üniversitesindeki ders notlarında bulmak mümkündür.
Adam Smith 1762 de kürsüsünü bırakarak Duke of Buccleuch’un oğlunu yetiştirmek görevini üzerine almıştır. Bu görev, ona seyahat imkânları kazandırmıştır. Oldukça uzun bir süre Fransada kalmıştır. 1764 de, David Hume’a oradan gönderdiği bir mektupta, vakit geçirmek için bir kitap yazmağa başladığını bildirmiştir.
1769 da David Hume durmaksızın bu eser üzerinde çalışan Adam Smith’e hiç olmazsa Noel dolayısile birkaç hafta dinlenmesini sağlık vermiştir.
Milletlerin Zenginliği. 1776 da tamamlanmıştır. Kitabın endeksler, önsöz ve bazı izahlar eklenerek yapılmış 1937 baskısı, 14X21 santimetre boyunda 972 sahifedir.
Adam Smith bu eserinde iş bölümü ve ihtisaslaşmanın verimi yükselteceğini ve iktisadi ilerlemeyi hızlandıracağını anlatmıştır. Aktif nüfusu. yaptıkları işlere göre, büyümeye katkılı olanlar ve olmayanlar halinde iki kategoriye ayırmıştır. Milletlerin üretimle İktisadî alanda ilerliyebile- ceklerini ve kıymetli maden stokunu arttırarak zenginleşeceklerine dair beslenen inancın yalnış olduğunu ifade etmiştir. Bir Değer Teorisi kurmuştur. Fiyat sorunlarını anlatmıştır. Ücretler hakkında daha sonra birçok teorilere yol açacak ayrıntılı analizler yapmıştır. Gelir dağılımı ve sermaye birikimi üzerinde durmuştur. İktisat siyasetinin problemlerini incelemiştir.
Milletlerin Zenginliğinde ileri sürülen görüşlerin çoğu orijinal değildir. Ancak Adam Smith, daha önce yazılmış ve söylenmiş görüşleri değerlendirmeği ve mükemmel bir sentez ortaya çıkarmağı başarmıştır. Devlet adamlarının, entelektüellerin ve iş hayatında etkili rol oynayanların iktisadi görüş sahibi olmalarına imkân kazandıracak bir ¡şık tutmuştur.
Milletlerin Zenginliği, (çağımızın terminolojistle ifade edilirse) bir iktisadi büyüme teorisidir.
Adam Smith’in eserinde Türkiyeye ait pasajlar da vardır.
Bu pasajlardan bazı özetler çıkaralım :
i) «Halkın güçlü kişilerden gelecek tecavüzlerden korktuğu talihsiz ülkelerde, herkes varlığını saklamak ve kolay taşınabilir kıymetler halinde tutmak ihtiyacını duyar. Türkiyede. Hindis- tanda ve diğer Asya devletlerinde durum böyle- dir. İngilizler de vaktile aynı şekilde hareket ederlerdi»- > v
ii) «ÎVlemlûklerin Türklere ve T ürk!erin Venediklilere düşmanlığı, On Dördüncü ve On Beşinci Yüzyıllarda en kârlı bir ticaret siötertıinin doğmasını sağlamıştır. Memlûklerin yardımile ve Mısır yolundan Venedikliler baharat monopolü kurmağı başarmışlardır».
iii) %Rus donanmasının Ege Denizine kadar uzanması, Türkiye nin dış ticaret yolunu kesmişti. Türkiye, uzun süre, ihtiyaç maddeleri darlığı çekmişti. 1774 de Kaynarca Andlaşmasının imzalanması ve Türkiyenin birikmiş ihtiyaçlar baskısı altında geniş ölçüde ithalâta başlaması, İngiltere piyasasını Büyük Sanayi İnkılâbı esnasında canlandıran talep kaynaklarından biridir».
iv) «Barbar ülkelerden bazılarile ticaret silâhların gölgesinde yapılabilir. Hindistan gibi.. Kuvvetli hükümete sahip olaa. ve. yabancı üslerine müsaade etmiyecek memleketlerde ise, elçilerin hünerinden faydalanmak gerekir, ingiltere- nin istanbulda Orta Elçilik kurması, ilk defa iktisadi amaçlara dayanmıştır».
v) «Güdümlü ticaret şirketlerinden bir tanesi de, Türkiye Kumpanyasıdır».
t Turkey Company yahut Türkiye Kumpanyası ortağı olabilmek kolay değildir. Oirİş ücreti yirmi altı yaşından küçüklere 25 sterling ve büyüklere 50 sterling’dir. üyenin tacir sıfatını taşıması zorunludur. Ancak bu tacirler perakendeci ve mağaza işletmecisi olamaz, işyerleri Londranın 20 millik bir çevresinde bulunamaz ve kendileri Londra hemşerisi sıfatındakiler arasından seçilemez».
«Sanayiciler, doğrudan doğruya Türkiyeye ihracat yapamazlar ve Türkiye Kumpanyasının aracılığından faydalanmak zorunluğundadırlar».
«Türkiye Kumpanyası, ancak ve yalnız, liman hizmetleri en pahalı olan Londra’dan mal yükleyebilir».
«Bu durum, yolsuzluklara yol açan bir baskıcı tekel meydana getirmiştir. Malın yalnız londra- dan yüklenebilmesi ve mal gönderen üyelerden hepsinin Londra dışında bulunması, direktörlere keyiflerince davranmak fırsatını vermiştir. Onlar da gemilere kendilerinin yahut anlaştıkları kim- kimselerin mallarını yüklemişler ve Türkiye den de dönüş seferinde kendi hesaplarına mal getirtmişlerdir».
«Bu yolsuzlukların uyandırdığı tepkiler dolayı- sile ¡kinci George zamanında giriş ücreti 20 Sterlinge indirilmiş, yaş kayıtları kaldırılmış, sanayici veya perakendeci yahut Londra hemşehrisi olan herkesin de katılmasına müsaade edilmiştir. Şikâyetleri kovuşturmak için bir ticaret ve işletmeler odası kurulmuştur. Sefaretler, ticaretin öbür ucunu kontrol altında tutmuşlardır».
Almancası : Untersuchung über das Wesen und Reichtum der Völker. Fransızcası : Essai şur la Nature ät les Causes de lä Richesse des Nations. İngilizcesi : An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations.
(Bk; Adam Smith).

Yorum yazın