MEVDUAT ÇARPANI

çek kullanarak yahut havale yollayarak ve takas mekanizmasından faydalanarak yapılan ödemelerin toplam mevduatta meydana getireceği artışı belirten katsayıdır.
i) Ödemelerin hiç banknot kullanmaksızın kaydî para, ile yapıldığı ve mevduatın bekletilmeksizin plasmanlara bağlandığı bir nazarî durumu göz önüne getirelim.
Böyle nazarî bir sistemde, inisiyal mevduat artışının sebebiyet vereceği zincirleme banka işlemleri sonunda elde edilecek nihaî mevduat miktarmın formülü şudur :
1
M = D
T
Bu formülde ;
D inisiyal mevduat artışıdır.
r bankaların mevduata karşılık tuttukları ankes oranıdır.
M zincirleme banka işlemleri sonunda mevduat miktarının erişebileceği son sınırdır.
1lr MEVDUAT ÇARPANI dır.
İnisiyal mevduat artışının 1000 lira olduğunu ve bankaların %10 oranında kasa ihtiyatı bulundurduklarını farzedelim.
Yukarıki formüle göre, inisiyal mevduat artışının sebebiyet vereceği zincirleme banka muameleleri sonunda mevduatın erişeceği nihaî sınır, 10 000 liradır.
ii) Ödemelerin kısmen çek ve takasla yapıl-
dıj* va -nevduatın (kasa ihtiyatı ayrılarak) bekletilmeksizin kredi olarak dağıtıldığı bir sistemde, inisiyal mevduat artışının sebebiyet vereceği zincirleme işlemler sonunda elde edilecek nihaî miktar şudur :
1
M = D
r+r’
Bu formülde ;
r’ nakitle yapılan ödemelerin oranıdır.
1/r+r’ ödemelerin kısmen nakitle yapıldığı gerçek durumdaki MEVDUAT ÇARPANI’dır.
İnisiyal mevduat artışının 1000 lira olduğunu, bankaların %10 oranında kasa ihtiyatı bulundurduklarını ve ödemelerin ortalama %40 oranında banknotla yapıldığını farzedelim.
Bu ikinci formüle göre, inisiyal mevduat artışının sebebiyet vereceği zincirleme banka muameleleri sonunda mevduat miktarının erişeceği nihaî sınır, r+r’ toplamı %10+%40 olduğundan
2 000 liradır.
Fransızcası : coefficient d’expansion.
İngilizcesi : expansion expression, deposit multiplier.
(Bk; kredi Çarpanı, çarpan, kredi enflâsyonu, bahkâcıiıklîa kliring, kaydî para, Walter Bagehot).

Yorum yazın