MATRAH

vergi borcunun hesaplanmasına esas tenkil eden değer yahut miktar» olarak tanımlanabilir. Mükellefin ödemekle yükümlü olduğu vergi borcunu ortaya çıkartmak için verginin konusunu tesbit etmek ve ölçmek gerekir. Verginin konusu bir olay (ithalât, satın alma, vs.), bir İktisadî varlık (bina, arazi, hayvan vs.) veya elde edilen gelir gibi hususlar olabilir. Vergi borcunu tesbit için verginin konusunu bilmek yeterli değildir. Vergi borcunu tesbit için ayrıca matraha başvurmak gerekir. Matrah İktisadî bir değer olabileceği gibi fizikî bir miktar da olabilir. Meselâ arazî vergisinin konusu mükellefin sahip olduğu arazidir, verginin matrahı ise arazinin alanı veya değeri olabileceği gibi arazinin hasılatı da olabilir. Bu hasılatı da miktar ya da değer olarak almak mümkündür. Bina vergisinin konusu mükellefin sahip olduğu binadır; verginin matrahı, yani vergi borcunun hesaplanmasına esas teşkil eden şey ise, binanın değeri, safî veya gayri safî iradı ve hatta binanın oda veya pencere sayısı olabilir.
Böylece verginin matrahı kantitatif bir kavram olmaktadır. Bu kavram İktisadî değerle ifade ediliyorsa ad valorem vergilerden söz edilir. Matrahın ağırlık, yüz ölçümü, hacim, uzunluk gibi fizikî miktarlarla ifade edildiği durumlarda spesifik vergiler sözkonusudur. Spesifik vergilerde vergi borcu çeşitli ölçüler üzerinden hesaplanabilir. Meselâ elektrik tüketimi için kilovat-saat üzerinden, havagazı tüketimi için de metreküp üzerinden hesaplanır.
Vergihin matrahı çoğu zaman direkt olarak konunun ölçülmesile bulunur. Meselâ gelir ve servet vergilerinde konu sahip olunan gelir ve servet, matrah ise bunların nakdî değeridir. Fakat bazı durumlarda matrahı bulmak için konu direkt olarak ölçülmez. Bu ölçmeyi yapabilmek İçin bazı yan faktörlere -karinelere- başvurulması gerekmektedir. Meselâ bina vergisi hesaplanırken oda veya pencere sayısının esas alınması gibi.
Türkiye’de Gelir Vergisinin matrahı yıllık safî ve gerçek gelir; Kurumlar Vergisinin matrahı yıllık safî kâr, Veraset ve intikal Vergisinin matrahı mirasçıların ayrı ayrı elde ettikleri miras tutarlarıdır. Gider ve gümrük vergilerinde ise matrah konuya göre bazan değer, bazan da çeşitli şekilde ölçülebilen miktar olmaktadır.
Almancası : Bemessungsgrv/idlage.
Fransızcası : assiette de /’impôt* , sv ; ; . İngilizcesi : basis of assessment: t
(Bk; tarh).

Yorum yazın