MASTER PLAN

doğuşu bakımından, şehir plânlaması veya metropoliten plânlama ile ilgilidir.
Plânlama, bir bakıma, bir «karar verme» metodu olarak düşünülebilir. Şehirlerin büyüme ve gelişmelerile ilgili kararların alınmasında bu me- toddan yararlanılır. Şehir plânlamacılığının tarihi çok eski olmakla beraber, master plan’ın ortaya çıkışı Birinci Dünya Savaşı sonralarına rastlar. Master Plânın doğuşunu açıklaması bakımından. Amerikan şehircilik tarihine kısa bir bakış yerinde olacaktır.
Şehirlerin çoğu önceden hazırlanmış bir plâna göre kurulmadıklarından, zamanla bunların büyüme ve değişmelerini düzenlemek bir ihtiyaç haline gelmiştir. On Dokuzuncu Yüzyılın ortalarında belediye hizmetlerinin hızlı nüfus artışına ayak uyduramaması sokucunda ortaya çıkan düzensizlikleri (salgınların yayıldığı pis ve fakir semtler, cürümler; siyasî bozukluklar) önlemek için bazı reformcular ortaya çıkmıştır. Yüksek – orta sınıfın sivil ve dinî liderlerinin başlattıkları bu hareketler, çağdaş şehir plânlamasının öncüsü olmuştur. Bunlar, ucuz ve örnek meskenler yapılırsa, park ve oyun sahaları açılırsa, eğitimle ilgili (kütüphaneler ve okullar gibi) tesisler kurulursa, fizikî ve sosyal düzenin yeniden sağlanacağına inanıyorlardı. Reformcular pis ve fakir semtlerde özel kaynaklardan sağladıkları fonları kullanarak bazı model tesisler ku/duktan sonra, bu yolla şehrin tümünü değiştirmeye kaynaklarının yetmeyeceğini anladılar. Siyasî nüfuzlarını ve., sosyal mevkilerini kullanarak, şehirlerin belediye fonksiyonlarını yüklenmelerini sağlamaya çalıştılar.
Birinci Dünyâ Savaşının sonunda, plânlama
ve şehirleri bölgelere ayırma belediyelerin sorumlulukları içine girdi. Kurulan özel komisyonlarda mimar ve mühendisler yer alıyordu.^Şehir plâncıları denilen bu meslek adamları, reformculardan kendilerine kalan hedefleri ve araçları da göz önünde tutarak, geniş kapsamlı bir master plân hazırladılar.
Bu master plân, ideal bir şehrin görünümünü belirtiyordu. Plâna göre» fakir ve pis semtler ortadan kalkıyor, kültürel kamu tesisleri yapılıyor, etkin bir yol ve ulaştırma sistemi kuruluyor, dinlenme sahaları artırılıyordu. Bu tekliflerin uygulanmasına ilişkin diğer bazı teklifleri de içine alıyordu.
Master plânlar türlü sebeplerden dolayı başarılı olaroadılar. Bu başarısızlığın temel sebebi olarak, master plâncıların (On Dokuzuncu Yüzyıl reformcuları gibi) halkın yaşantısının fiziksel çevre tarafından biçimlendirildiğine inanmış olmaları gösterilmektedir. Çoğu mühendis ve mimar olan bu plâncılar, sosyal, İktisadî ve politik yapıları göz önüne almamışlardır.
Master plânlar şehir gelişmesi üzerinde pek az etkili olmuşlardır. Bununla beraber, bu plâncıların ortaya koydukları fikirlerin bir kısmı benimsenmiştir. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, özellikle belirli bazı bölgelerde (şehir dışında) tekrar canlanmış olmakla beraber, şehirlerde çalışan plâncılar master plâna olan güvenlerini kaybetmeye başlamışlardır.
Master plân kavramı şehir plânlaması dışında da kullanılmaktadır. Bir Beş veya On yıllık Plân, bu dönem içinde her projeye harcanması gereken toplamı gösterir. Bununla beraber, tesirlilik açısından, bu toplamların her yıl harcanacak miktarları gösterecek şekilde bölünmesi gerekir. Bu yıllık miktarlar Plân’da yayımlanmış olabilir veya olmayabilir. Bununla beraber. Plânı uygulanacak olan yetkililerle işbirliği yapılması gereklidir. Hazırlama zaman alır. Bu bakımdan, proje yıllık bütçede yer almadan iki veya üç yıl önceden bazı hazırlayıcı çalışmalar daima yapılır. Bu ön çalışma, her yıl her projenin ayrıntılarını gösteren (her projenin inşası ne zaman başlayacak ve ne zaman sona erecek; her projenin hazırlık aşamalarında zamanlama gibi) *bir doküman Kalkınma Plânına eklenirse, kolaylaştırılmış olur. Bu durumda, Kalkınma Plânının kendisine Master Plân denilmekte ve ana plân anlamına gelmektedir. Türkiye’nin Üçüncü Beş Yıllık Kalkınma Plânı’nda. açık olmamakla beraber, master plân yukarıda açıklanandan farklı bir anlam taşımakta ve perspektif plân’a karıştırılmış izlenimini vermektedir. ^Perspektif plânlar 15-25 vyılı+lişpsayan ve’» daha kısa vadeli’plânlara temel teşkil eden; plânlardır.
İngilizcesi master plan.
(Bk; plan, bölgesel planlama, büyüme senaryoları).

Yorum yazın