MARJİNAL ETKİNLİK

sermayenin verimliliğini tayine yarayan ve o yoldan müteşebbisin yatırım kararını etkileyen kârlılık ölçüsüdür. Marjinal etkinlik, belli cinsten bir yatırım malının son biriminin firmaya devreler boyu getireceği hasılat toplamını o yatırım malına sarfedilecek paranın yüzdesi olarak ifadeye yarar. Başka bir deyişle; yatırım malına ilâve edilecek yeni bir birimin, ona harcanacak meblâğa oranla, hasılat yüzdesine marjinal etkinlik denilir. Umulan hasılat O , yatırım malının satınalma (veya inşa) bedeli K
Q
olmak üzere marjinal etkinlik (r): r = . K ya
K
oranla Q yükseldikçe marjinal etkinlik fr) de yükseliyor denebilir. O’nun alçalması veya /Cnin
yükselmesi r’yi düşürür. Denklemi, değişik ola-
Q O
rak, K = ve devre hesabı ile K —
r 1+r
şeklinde yazmak da mümkündür. Bu takdirde r, toplam hasılatı yatırım malının bedeline eşitleyen bir iskonto haddi olarak görünür. Yatırım malının firma hizmetinde ku’ oı.u-ağı devre uzunluğu göz önüne alınarak yukarıdaki denklem :
Öı Qa Qn
K— + + . . . +
(1+r) (1+r)2 (1+r)3 (1+r)n
şeklinde genişletilebilir. Denklemde Q dizisinin -faiz hariç- diğer maliyet unsurlarından arınmış olarak, yani net halde dikkate alındığı hatırda tutulmalıdır. Yukardaki ifadeye göre, marjinal etkinlik (r), yatırım malının firma hasılatına devre devre getireceği umulan net hasılat toplamını, bugünkü değeri ile, o yatırım malının satınalma bedeline eşit kılan iskonto haddi demektir. Bir yüzde ile ifade edilen bu had (daha basit olarak verimlilik veya kârlılık yüzdesi) tasarlanan yatırımın etkinlik derecesi hakkında fikir vermeğe yarar. Denklemde K ve Q dizilerinden herhangi birini değiştiren sebep ve âmiller etkinlik haddini derhal yükseltir veya alçaltır; ve o yoldan yatırım kararını etkiler. Ancak müteşebbisin bu durumda yatırım kararına gidebilmesi, etkinlik yüz- desinin carî faiz haddini aşması ile mümkün olur. Zira, yatırım için müteşebbisin kullanacağı ana sermaye üzerinden ödenecşk faiz umulan hasılatı aştığı takdirde yatırıma gitmekte hiç bir fayda düşünülemez. Şu halde, her ikisi de ana sermayenin yüzdesi olarak marjinal etkinlik r ve faiz haddi / olmak üzere yatırım kararının temel şartı /?>/ olmasıdır.
Ekonominin toplam likit kaynakları, çeşitli yatırım projelerinin (planlama konusu olabilecek büyük projeler üzerinde devletin düzenleyici rolü hariç) bir yandan carî faiz haddine ve öbür yandan kendi aralarında etkinlik farklarına uyarak dağılır, imalât sanayii yatırımları, gayrı menkul, altın, kıymetli senetler ilh. buna göre kıt kaynakları paylaşma noktasında birbirleri ile rekabet halinde bulunuyorlar denebilir. Az gelişmiş ülkelerde, para kıymetinin güvensizliğinden dolayı, gayrı menkul ve altın imalât sanayii ve kıymetli evrak plasmanları ile rekabet kabul etmeyecek derecede emin ve hızla artan bir etkinlik haddine sahip oldukları için sermaye çoğunlukla produk- tif olmayan bu türlü yatırımlara akma eğilimini taşır. Bir yandan gayrı menkul ve altının yüksek rantını (yani denklemdeki ifadesi ile onlara ait Q serisini) câzip olmaktan çıkarıp makul hadde indirecek olan vergi nisbeti ayarlamaları, diğer yandan imalât sanayiinde yatırım indirimi cinsinden vergi teşvikleri, diğer bir kısım tedbir-
lerle de desteklenerek, aradaki farkı ve dengesizliği bertaraf etmekte önemli bir rol oynayabilir.
Almancası : Grenzleistungsfàhigkeit des Kapital s.
Fransızcası ; efficacité marginale du capital.
İngilizcesi : marginal efficiency of capital.

Yorum yazın